Archive for the ‘СМИ’ Category

АВВАЛИН МЕДИАМАГНАТИ ТОҶИКИСТОН



АВВАЛИН МЕДИАМАГНАТИ ТОҶИКИСТОН

Муқимов М. А. -профессори кафедраи журналистикаи байналхалқии ДМТ

Агар Акбари Саттор имрӯз бо мо мебуд, 10 феврал 55-сола мешуд. Ӯ умри тулонӣ надида бошад ҳам, дар ҷомеаи Тоҷикистон нақши боризе гузошта, номи худро дар лавҳаи таърих сабти ҷовидона намуд. Дар бораи шахсияти Акбар ман зиёд ҳарф намезанам, зеро аксар, ки ӯро мешинохтанд, шояд бештар аз ман донанд. Фақат ман ин нуктаҳоро мегӯям, ки Акбари Саттор инсони комил ва марди ҳақиқӣ, шахси дилкушоду дасткушод буд. Садҳо нафар аз суфраи ӯ нон хӯрдаанд ва садҳо нафари дигарро кумаки молиявию маънавӣ расонидааст. Акбар на шикваи зиндагӣ мекарду на касеро бад мегуфт. Бо шароиту имкон ва мартабае, ки дошт хоксор буд ва худро ҳаргиз аз дигарон боло намегузошт, бо ҳама муносибати самимиву дӯстона дошт.
Акбари Саттор фаъолияти тӯлонии бевоситаи хабарнигорӣ надошта бошад ҳам, тавонист, ки яке аз поягузорони матбуоти муосири замони истиқлоли Тоҷикистон гардад. Ӯ соли 1990 баъди хатми факултаи журналистикаи Донишгоҳи Санкт-Петербург (он вақт Ленинград) ба номи А. Жданов ба Тоҷикистон баргашт. Баъди чопи рӯзномаи навтаъсиси Шӯрои Олии Тоҷикистон – «Садои мардум» 1-уми январи соли 1991 муддате ба ҳайси хабарнигор ва баъд мудири шуъба фаъолият кард.
Бо соҳибистиқлол шудани кишвар дар соли 1991 ҷанги шаҳрвандӣ оғоз гардид. Вазъи иқтисодиву сиёсии кишвар ноором буд. Матбуот ҳам ба бӯҳрони иқтисодӣ гирифтор шуд. Аксари нашрияҳо аз чоп монданд ва ё пайваста ба табъ намерасиданд. Маош сари вақт пардохта намешуд. Акбар ҳам чун аксари зиёиёни он замон ба тиҷорат даст зад, то оилаашро таъмин бикунад. Ба қавли худи Акбар ӯ аз Чин коло оварда мефурӯхт ва зиндагиашро мечархонид [1]. Вале дар зеҳнаш бозгашт ба журналистика буд. Бинобар ин бо як миқдор маблағи аз тиҷорат ба даст овардааш рӯзномаи «Дайджест пресс»-ро таъсис дод. Ҳамин тавр 18 ноябри соли 1994 аз ҷониби ӯ Ширкати «Чархи гардун» таъсис дода шуд. Читать далее

ОҶОНСИИ ИМА ОИД БА ВАО-И ГЛОБАЛӢ



УДК: 070 (1-87)
ОҶОНСИИ ИМА ОИД БА ВАО-И ГЛОБАЛӢ

Муқимов М. А. — профессори кафедраи журналистикаи байналхалқии ДМТ

Таърихи ВАО-и байналхалқии ИМА аз соли 1942 оғоз мегирад. Дар давраи Ҷанги дуюми ҷаҳон, 24 феврали соли 1942 Ҳукумати ИМА барои пахши барномаҳо ба Италия ва Олмони фашистӣ Радиои «Садои Америка»-ро таъсис дод ва аввалин барномаҳо ба забони итолиёвӣ ва немисӣ пахш шуданд [4,9]. То охири соли 1942 Радиои «Садои Америка» аллакай бо 22 забон ба хориҷа барнома пахш мекард.
Ҳамон вақт зери назорати Департаменти давлатии ИМА Маъмурияти иттилооти байналхалқӣ таъсис дода шуд. Бо қарори Конгресси ИМА 1-уми августи соли 1953 ба ҷои ташкилоти мазкур Оҷонсии иттилоотии ИМА (United States Information Agency — USIA) – органи тарғиботи хориҷӣ таъсис ёфт, ки то 1-уми октябри соли 1999 фаъолият карда, тобеи Департаменти давлатӣ буд. 3 -юми апрели соли 1978 USIA ба Оҷонсии иртиботи байналхалқии ИМА табодули ном кард. Вале моҳи августи соли 1982 номи аввалаи он баргардонида шуд.
Умури пахши байналхалқии Ҳукумати ИМА аз соли 1990 якҷоя фаъолият доранд. Ҳамон вақт Оҷонсии иттилоотии ИМА барои дар як ташкилот муттаҳид кардани се расонаи худ – «Садои Америка», Умури телевизион ва кинои «Worldnet», Радио ва ТВ «Марти» Бюрои пахшро таъсис дод. Воқеан, 16-уми майи соли 2004 барои кам кардани хароҷоти «Worldnet» (шабакаи ҷаҳонӣ), ки соли 1983 таъсис ёфта буд, он ба «Садои Америка» ҳамроҳ карда шуд.
Пахши байналхалқии Ҳукумати ИМА аз 30 апрели соли 1994, баъди имзои Қонун дар бораи «Пахши байналхалқӣ» (International Broadcasting Act №103-236) аз ҷониби президент Билл Клинтон боз ҳам муттаҳид гардид. Тибқи қонунгузорӣ Бюрои байналхалқии пахш (IBB) ё ин ки Шӯрои идораи пахш (BBG — Broadcasting Board of Governors), ки ваколати назорати ҳамаи пахши байналхалқии давлатии ғайриҳарбиро дошт, таъсис дода шуд. Бояд гуфт, ки асоси қонуни мазкурро Хартияи «Садои Америка», ки соли 1976 президенти ИМА Ҷералд Форд имзо карда буд, ташкил медиҳад. Читать далее

ДӮСТИ МАН ҲАЙДАРӢ



ДӮСТИ МАН ҲАЙДАРӢ

Ин ном ба устодону шогирдони факултаи журналистикаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон қариб 30 сол боз ошност. Дотсенти кафедраи телевизион ва радиошунавонии факултаи журналистикаи ДМТ Саъдулло Баҳриевич Ҳайдаровро ҳамагон Ҳайдарӣ ном мегиранд. Вақте Ҳайдарӣ мегӯянд, шахси фозилу доно, каме шӯхтабъ, вале инсони ҷиддиву сахтгир ва устоди серталаб пеши назар меояд. Ӯро шахси орому беозор мегӯянд, зеро ба касе кор надорад ва ҳатто мӯрро озор намедиҳад, ба гурӯҳбозиву дасисаҳо низ шарик намешавад.
Саъдулло Ҳайдарӣ 10-уми феврал 60 -сола мешавад, вале ман гумон мекунам, ки ӯро 100 сол боз мешиносам. Дар асл бошад, моҳи августи соли 1987, ҳангоми имтиҳонҳои дохилшавӣ ба шуъбаи навтаъсиси журналистикаи факултаи филологияи тоҷики Донишгоҳи давлатии Тоҷикистон ба номи В. И. Ленин бо Саъдулло шинос шуда будам. Баъди имтиҳонҳо маълум шуд, ки аз 25 нафар донишҷуёни гурӯҳи навтаъсиси ихтисоси журналистика мо ду нафар аз ҳама калонсолем, зеро ҳамон сол довталабони таваллуди соли 1970, ки акнун мактаби миёнаро хатм карда буданд, шомили донишгоҳ шуданд. Яъне мо аз онҳо 9 — 10 сол калон будем.
Воқеан, Ҳайдарӣ баъди хатми Омӯзишгоҳи педагогии шаҳри Панҷакент 8 соли собиқаи омӯзгорӣ дар зодгоҳаш — деҳаи Фароб дошт. Ман бошам, факултаи иқтисодии донишгоҳро хатм карда, хизмати аскариро низ паси сар намуда будам. Ҳамчунин таҷрибаву собиқаи кор дар муассисаҳои гуногунро доштам. Албатта, синну сол, ҷаҳонбинӣ ва мутолиаи зиёд моро ба ҳам қарин мекард. Ҳамин буд, ки мо бо ҳам дӯсти наздик шудем.
Дар бораи давраи донишҷӯӣ қисса намекунам, зеро дар ин бора дар хотираҳоям бахшида ба 50-солагии соҳибҷашн аллакай гуфтаам. Ҳоло ин ҷо хотираҳоро аз даҳсолаи охир варақгардон мекунам. Читать далее

«САДОИ АМЕРИКА» ДАСТГОҲИ ТАРҒИБОТИИ ҲУКУМАТИ ИМА



УДК: 07 (1-87) (55)

«САДОИ АМЕРИКА» ДАСТГОҲИ ТАРҒИБОТИИ ҲУКУМАТИ ИМА
Муқимов М. А.- профессори кафедраи журналистикаи байналхалқии ДМТ

«Садои Америка» бузургтарин ташкилоти иттилоотии мултимедиявии ИМА буда, мақари асосиаш дар шаҳри Вашингтон ҷойгир аст. Вай ба забони англисӣ ва 45 забони дунё барнома пахш мекунад. Аз моҳи январи соли 1994 иттилои пахшкардаи «Садои Америка» дар Интернет дастрас аст. Радиои «Садои Америка» 24-уми феврали соли 1942 алорағми тарғиботи Олмони фашистӣ аз ҷониби Ҳукумати ИМА таъсис дода шуд. «Мо дар бораи Амрико ва ҷанг суҳбат хоҳем кард. Хабарҳо метавонанд хуб ё бад бошанд. Мо ба шумо рост мегӯем», – бо ин суханон оғоз шуд барномаҳои радио. Дар аввал пахши барномаҳо барои душманони ҳамонвақтаи ИМА ба забони немисӣ ва итолиявӣ шурӯъ шуд [4, 9].
То охири соли 1942 аллакай Радиои «Садои Америка» бо 22 забон барнома пахш мекард. Ҳоло ба ғайр аз радиову телевизион барномаҳои «Садои Америка» тавассути 48 сомона ва шабакаҳои иҷтимоӣ бо забонҳои гуногуни дунё пахш карда мешаванд. «Садои Америка» аз буҷаи давлат тариқи Оҷонсии Федералии ИМА оид ба ВАО-и глобалӣ (USAGM) маблағгузорӣ мегардад. Мустақилияти редаксия ва иҷрои рисолати «Садои Америка» тавассути қонун кафолат дода мешавад, то ки журналистонро аз фишори сиёсатмадорон ва мансабдорони давлатӣ ҳифз намояд.
Соли 1976 президенти ИМА Ҷералд Форд Хартияи «Садои Америка»-ро имзо кард, ки дар он омадааст:
1. «Садои Америка» ҳамчун сарчашмаи боэътимод ва маъруфи ахбор хизмат мекунад. Ахбори «Садои Америка» аниқ, объективӣ ва ҳамаҷониба хоҳад буд.
2. «Садои Америка» на танҳо муаррифгари як ҷузъи ҷомеаи америкоӣ аст, балки ғояҳо ва институтҳои муҳими америкоиро ҳамаҷониба ва бо тавозун инъикос менамояд.
3. «Садои Америка» амалҳои Иёлоти Муттаҳидаро возеҳ ва самаранок муаррифӣ мекунад ва инчунин мубоҳисаҳо ва андешаҳои масъули ин амалиётро пешниҳод хоҳад кард. Читать далее

РАДИОИ «ФАРДО» ТАРҒИБГАРИ СИЁСАТИ ИМА



РАДИОИ «ФАРДО» ТАРҒИБГАРИ СИЁСАТИ ИМА

Муқимов М. А.- профессори кафедраи журналистикаи байналхалқии ДМТ

Радиои «Аврупои Озод»/Радиои «Озодӣ», ки аз ҷониби Конгресси ИМА маблағгузорӣ мешавад, тирамоҳи соли 1998 барои бурдани тарғибот ба Ҷумҳурии Исломии Эрон Радиои «Эрони озод»-ро ба забони форсӣ таъсис дод. Барномаҳои радиои мазкур аз мақари Радиои «Аврупои Озод»/Радиои «Озодӣ» — шаҳри Прага ба мавҷи кӯтоҳ пахш мешуданд. Радиои “Эрони озод” дар муддати 5 сол, ҳамарӯза, дар оғози рӯз ним соат хабар ва гузориш ҳамроҳ бо як оҳанг пахш мекард, ки баъдан ин миқдор ба се соат расид. Сипас, дар се соати баъдӣ гузоришҳо бозпахш мешуданд. Соли 2001 Шӯрои идораи пахши барномаҳои ИМА (BBG) тасмим гирифт, ки радиои 24 — соатаро бо забони форсӣ роҳандозӣ намояд.
Пахши радиои навтаъсиси ИМА — Радиои «Фардо» барои Ҷумҳурии Исломии Эрон 19-уми декабри соли 2002 оғоз гардид. Радиои номбурда аз замони таъсисаш шабонарӯзӣ ба забони форсӣ барнома пахш мекунад [5].
Барномаҳои мазкурро ҳамчунин метавон аз тариқи моҳвораҳои “NileSat”, “ArabSat”, “AsiaSat” ва “Uttelast-Hotbird” шунид. Ҳамчунин барномаҳои Радиои «Фардо»-ро метавон дар Интернет мустақиман ва ё интихобан гӯш кард. Дар сомонаи радио маводи гуногуни таҳлилӣ ва иттилоотиро метавон низ мутолиа намуд. Маводи сомона шабонарӯзӣ нав карда мешавад.
Радиои мазкур лоиҳаи муштараки Радиои «Аврупои озод»/Радиои «Озодӣ» ва Радиои «Садои Америка» мебошад, ки ба ҷои Радиои «Эрони озод» пахш мешавад. Радиои мазкур аввал ба мавҷи миёна барнома пахш мекард. Ҳоло вай ба мавҷи кӯтоҳу миёна барнома пахш мекунад. Бо оғози фаъолияти Радиои «Фардо» Эрон ба хомӯш кардани мавҷҳои он шуруъ намуд. Сараввал ин амал пурра мавҷҳои миёнаро фаро намегирифт. Вале ба иттилои Радиои «Садои Америка» аз 27 декабри соли 2009 мавҷзании радиоҳои хориҷӣ дар Эрон ба шакли густурда роҳандозӣ шуд Аз ҷумла, барномаҳои Телевизиони форсии «Садои Америка», Радиои «Сава» ва Радиои «Фардо» мавриди мавҷзанӣ қарор гирифтанд [11]. Читать далее

ИНЪИКОСИ МАСОИЛИ ОБ ДАР РАДИОИ «ОЗОДӢ»



ИНЪИКОСИ МАСОИЛИ ОБ ДАР РАДИОИ «ОЗОДӢ»

Муқимов М. А.- профессори кафедраи журналистикаи байналхалқии ДМТ

Нобаробар тақсим шудани сарчашмаҳои об дар ҷаҳон боиси глобалӣ шудани ин масъала гардидааст. Ҳоло қариб якуним миллиард нафар одамон дар мамолики Осиёву Африка ва Америкаи Лотинӣ аз оби нӯшокӣ танқисӣ мекашанд [2, 10]. Дар Тоҷикистон низ қариб 40 фоизи аҳолии кишвар ба оби ошомидании тоза дастрасӣ надоранд.
Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон вобаста ба масоили глобалии об чор маротиба бо ташаббус ба ҷомеаи ҷаҳонӣ муроҷиат кардааст, ки онҳо аз ҷониби СММ пазируфта шудаанд. Аз ҷумла, ташаббусҳои Тоҷикистон «Соли байналмилалии оби тоза, 2003», Даҳсолаи байналмилалии амалиёт «Об барои ҳаёт, 2005-2015», «Соли байналмилалии ҳамкорӣ дар соҳаи об, 2013» амалӣ гардиданд ва ҳоло Даҳсолаи амал “Об барои рушди устувор, 2018-2028” мавриди амал қарор дорад. Мутобиқи қатъномаи қабулшуда, Даҳсолаи Байналмилалии амал «Об барои рушди устувор» аз 22 марти соли 2018 (Рӯзи байналмилалии захираҳои об) шуруъ шуда, 22 марти 2028 ба анҷом мерасад.
Ҳадафи асосии Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор, солҳои 2018-2028» иҷрои вазифаҳо дар соҳаи захираҳои об, густариши таҷрибаи андӯхта ва ҳамкориҳо дар ин соҳа мебошад.
Ҳамин аст, ки ҷомеаи ҷаҳон Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмонро ба ҳайси поягузори ҳама ташаббусу иқдоми байналмилалӣ дар соҳаи об эътироф кардааст. Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар баробари роҳбарони 10 кишвари дигари аъзои СММ узви Гурӯҳи сатҳи баланд оид ба об мебошад.
Мақсад аз ин ташаббусҳои Тоҷикистон ҳушдор додани ҷомеаи ҷаҳонӣ аз проблемаи глобалии мазкур буда, дар ҳамкорӣ роҳҳои ҳалли масъалаҳои обро пайдо кардан аст.
Мавзӯи мазкур дар расонаҳои дохилӣ ва хориҷӣ инъикоси худро ёфтааст. Аз ҷумла, расонаи тарғиботии ИМА – Радиои «Озодӣ» тӯли 10 соли охир дар ин мавзӯъ қариб 50 мавод пахш кардааст, ки дар онҳо масоили об ва тағйирёбии иқлим аз нигоҳи ин расона баррасӣ шудаанд. Читать далее

САРЛАВҲА БОЯД БАЁНГАРИ МАВОДИ РАСОНАӢ БОШАД



САРЛАВҲА БОЯД БАЁНГАРИ МАВОДИ РАСОНАӢ БОШАД

Муқимов М. А.- профессори кафедраи журналистикаи байналхалқии ДМТ

Ба қавли муҳаққиқи рус М.И. Шостак «бе ягон муҳобот дар журналистикаи шӯравӣ матнҳои хуб нисбат ба сарлавҳаҳои хуб бештар буданд» [12]. Феълан дар замони бозори иқтисодӣ маводи журналистӣ низ ҳамчун мол дар бозор баромад карда, сарлавҳа яке аз омилҳои серхонанда шудани он мебошад. Ҳамин аст, ки талаботи журналистикаи Шӯравӣ оид ба ба муҷазу кӯтоҳ будани сарлавҳа дар замони муосир кор намеояд.
Сарлавҳаҳои матбуоти муосирро метавон ба намудҳои гуногун ҷудо кард. Масалан, аз рӯи мураккабӣ се намуди асосии сарлавҳаҳо мавҷуданд:
1. Оддӣ, ки аз як ҷумла иборат аст ва метавонад тасдиқкунанда ё суолӣ бошад: «Дар Ӯзбекистон Қонун «Дар бораи нерӯи сулҳомези ҳастаӣ» қабул шуд» (https://www.ozodi.org/a/30159952.html);
2. Мураккабкардашуда. Сарлавҳаҳои мазкур аз якчанд қисмҳои алоҳидаи мантиқан анҷомёфта сохта мешаванд: «Духтари 13-сола чӣ гуна зери тепловоз монд? Парванда боз шуд» (https://www.ozodi.org/a/30158228.html);
3. Маҷмӯи сарлавҳа, ки аз сарлавҳаи асосӣ ва зерсарлавҳаҳо иборат аст: «Нархи орд дар Тоҷикистон боз боло рафт. Боди қиматӣ аз куҷо мевазад? Магар боз орд арзон мешавад?».
Ҳамчунин метавон сарлавҳаҳоро аз рӯи омилҳои дигар, масалан, таъсири эҳсосиашон ба мухотабон ба намудҳо ҷудо кард:
1. Ҷолиб: «Келин дар косаи хушдоман қурбоққа андохт» (http://www.oila.tj/news/kelin-dar-kosai-khushdoman-urboa-andokht);
2. Даҳшатнок: «Дар ИМА, дар хонаи духтури фавтида боқимондаҳои ҷисми 2246 кӯдаки таваллуднашударо ёфтанд» (https://www.pravda.ru/news/world/1434476-usa/);
3. Ҳайратангез: «Таваллуди Зулайхо дар Абхозистон бозгашт ба Тоҷикистонро мушкил кард» (https://www.ozodi.org/a/tajik-migrant-problem-in-abkhaziya/30162951.html);
4. Моҷароҷӯёна: «Хушдоман ҷоғи домодро шикаст!» (http://www.oila.tj/news/khushdoman-oi-domodro-shikast);
5. Маҳрамона: «Мехоҳед занатон дугоник зояд?» (http://www.oila.tj/news/mekhoed-zanaton-dugonik-zoyad). Читать далее