Archive for the ‘СМИ’ Category

НАҚШИ РАДИОИ «ОЗОДӢ» ДАР ФАЗОИ ИТТИЛООТИИ ТОҶИКИСТОН



ТДУ (УДК) 621. 396 (575.3)

Муқимов М.А.,
профессори кафедраи журналистикаи байналхалқии
Донишгоҳи миллии Тоҷикистон

Тибқи маълумоти Вазорати фарҳанги Тоҷикистон дар нимсолаи аввали соли 2017 дар ҷумҳурӣ 367 рӯзнома (107 адад давлатӣ ва 260 адад ғайридавлатӣ), 239 маҷалла (110 адад давлатӣ ва 129 адад ғайридавлатӣ), 11 оҷонсии иттилоотӣ (1 адад оҷонсии иттилоотии давлатӣ ва 10 адад ғайридавлатӣ) фаъолият доранд [1]. Ҳамчунин беш аз 25 телевизиони давлативу хусусӣ ба шумули 8 телевизиони давлатии умумимиллӣ ва ҳудуди 20 радиои давлативу хусусӣ дар кишвар барнома пахш мекунанд. Ба ғайр аз ин, дар фазои иттилоотии Тоҷикистон расонаҳои хориҷӣ, ки ба забонҳои тоҷикӣ, русӣ ва ӯзбекӣ барнома пахш мекунанд, ҷойгоҳи худро доранд. Аз ҷумла, Радиои «Озодӣ» дар байни шунавандаҳои тоҷик нуфузи зиёд дорад. Ҳоло 28 бахши Радиои «Аврупои Озод»/Радиои «Озодӣ» ба 21 кишвари олам барнома пахш мекунанд. Дар шаҳри Прага ва 19 шуъбаи он дар кишварҳои мухталиф 400 рӯзноманигори штатӣ ва 750 хабарнигори ғайриштатӣ ифои вазифа мекунанд. Радиои мазкур яке аз бузуртарин расонаи таблиғотии ИМА мебошад.
«Барномаҳои тоҷикии Радиои «Озодӣ»-ро ҳар шабонарӯз дар давоми нуҳ соат рӯи мавҷи кӯтоҳ, интернет ва ҳамчунон тавассути телевизионҳое, ки ба антеннаи моҳвора пайваст мебошанд, метавон шунид. Ба ғайри ин, гузоришҳо дар шакли катбӣ, садо ва видео дар сомонаи Радиои «Озодӣ» пахш мешаванд»[12].
Бино ба маълумоти донишномаи AMD Радиои «Озодӣ» дар Тоҷикистон аз рӯйи рейтинг баъди Радиои «Садои Душанбе» дар ҷойи дуюм қарор дорад [13]. Дар ин донишнома дар бораи шумораи шунавандаҳои Радиои «Озодӣ» маълумот нест, вале дар зинаи сеюм бо беш аз 1 миллион нафар шунаванда Радиои «Азия Плюс» қарор дорад. Аз ин маълумот бармеояд, ки аудиторияи Радиои «Озодӣ» низ аз 1 миллион нафар зиёд аст. Читать далее

Реклама

ДАР ЯК БИНО ГИРД ОВАРДАНИ ТЕЛЕВИЗИОНҲО ЗАРУРАТ НАДОРАД



Андеша

Ба иттилои ОИ «Азия плюс» Ҳукумати Тоҷикистон тасмим гирифтааст, ки 8 шабакаи телевизиони давлатиро ба шумули «Тоҷикистон», «Сафина», «Ҷаҳоннамо», «Баҳористон», «Варзиш», «Футбол», «Синамо» ва «Душанбе» ба бинои 22-ошёнаи «Душанбе Плаза» кӯчонад. Ман намедонам, ки ин идеяи кист? Вале мусаллам аст, ки тасмими мазкур чандон дуруст нест.
Аввалан, ба назари ин ҷониб масоҳати ҳоло ишғолкардаи бинои корӣ ва ёрирасони 8 телевизион ба маротиб аз бинои «Душанбе Плаза» калонтар аст.
Дуввум, студияҳои сайёр (ПТС) ва нақлиёти хизматии 8 телевизион дар куҷо нигоҳ дошта мешавад? Дар назди бинои «Душанбе Плаза» таваққуфгоҳе ба чунин ғунҷоиш вуҷуд надорад. Аз ҷониби дигар, ҳоло ғайриқонунӣ саршавии кӯчаи Бохтар баставу аз зери бинои «Душанбе Плаза» гузаштани нақлиёт мамнӯъ аст. Ҳол он ки барои кам кардани нақлиёт дар хиёбони Рӯдакӣ бояд ҳатман ин гузаргоҳ кушода бошад.
Сеюм, кӯчонидани 8 телевизион ба ҷои нав хараҷоти зиёди молӣ дорад. ҳуҷраҳои корӣ ва студияҳои нав сохта, онҳоро муҷаҳҳазонидин лозим аст. Ҳангоми кӯчидан баъзе мебел ва дастгоҳҳо мешикананд. Барои барқарор кардану онҳо пулу вақт масраф мешавад. Умуман, дар даврае, ки воридоти маблағ ба буҷаи давлатӣ мушкилот дорад, харҷи зиёдатӣ чӣ лозим аст?
Чаҳорум ва аз ҳама муҳим, аз нигоҳи амниятӣ дар як ҷо ҷамъ кардани 8 телевизион, ки дастгоҳи пурқудрати тарғиботии давлат маҳсуб мешаванд, оқилона нест. Дар вазъияти афзоиши хатари амалҳои террористӣ дар ҷаҳон, аз ҷумла Афғонистони ҳамсоя аз ҳам дур будани телевизионҳо мувофиқи мақсад аст.
Ҳамчунин дар як бино мавҷудияти 8 телевизион ҳангоми ҳолатҳои фавқулоддаи табиӣ, ба монанди заминларза ва сӯхтор метавонад ба якборагӣ фаъолияти онҳоро қатъ кунад. Читать далее

НАҚШИ ВАО ДАР НИЗОМИ НАВИ ҶАҲОНӢ


Муқимов М. А. доктори улуми филология,
профессори кафедраи журналистикаи байналхалқии ДМТ

ВАО новобаста аз муҳтаво, шакл, намуд ва аудиторияи худ бунёдан ниҳоди сиёсӣ маҳсуб мешавад. Зеро вай хусусияти таъсиррасонӣ ба тафаккури ҷомеа дорад. Дар мамолики Ғарб медиахолдингҳо мустақилияти иқтисодии ВАО-ро аз мақомоти ҳукуматӣ таъмин намоянд ҳам, хоҳ-нохоҳ расонаҳо аз идеяҳои ягон ҳизб ҷонибдорӣ мекунанд ва ё ба он таваҷҷуҳи хоса доранд. Ин аз ношир (муассис) ва сиёсати редаксионӣ вобаста буда, маъмурият барои қонеъ гардонидани талаботи аудиторияи худ низ ба ин амал даст мезанад. Масалан, дар ИМА расонаҳои пешбар одатан таҳти назорати ягон ҳизби сиёсӣ нестанд, вале талаботи аудиторияи худро ҳангоми чоп ё пахши мавод ба назар мегиранд. Аз ҷумла, муҳтавои рӯзномаи «Ню-Йорк Таймс» барои ашхосе, ки назари либералӣ-демократӣ доранд ва аз ҳизби демократӣ ҷонибдорӣ мекунанд, равона шудааст. Баръакс, рӯзномаи «Вашингтон пост» нашрияи консервативӣ маҳсуб шуда, хонандаҳои он ҷонибдори ҷумҳурихоҳон мебошанд. Яъне, сиёсишавии аудиторияи ВАО низ тақозо мекунад, ки расона барои аз даст надодани муштариёни худ аз сиёсати ҳукумат ё ягон ҳизб дастгирӣ намояд ва ё мухолифи он бошад.
Масалан, рӯзномаи «Вашингтон пост» дар мақолаи редаксиониаш оид ба раъйпурсии 1-уми октябр дар вилояти худмухтори Каталонияи Испания, 2-юми октябри соли 2017 навишт, ки президент Трамп низ аз мустақилиятхоҳон дастгирӣ накард. «Миллатгароёни минтақаи мазкурро танҳо Шотландия, ки аз ҷониби ҷудоихоҳон идора мешавад ва Ҳукумати Венесуэла ҷонибдорӣ намуданд. Ҳамчунин, хадамоти кашшофии Русия ва дастгоҳи тарғиботии он, ки ҳамаи нерӯяшро дар расонаҳо ва шабакаҳои иҷтимоӣ барои ҷонибдории ҷудоихоҳони Каталония равона кардааст, дастгирӣ менамояд. Чунин ба назар мерасад, ки Москва ҳаракати Каталонияро ҳамчун боз як воситаи ҷудоиандозӣ ва сустшавии Ғарби демократӣ мефаҳмад» [11]. Читать далее

ПАЙДОИШ ВА ТАШАККУЛИ РАДИОИ ҶАМЪИЯТӢ ДАР ИМА


ПАЙДОИШ ВА ТАШАККУЛИ РАДИОИ ҶАМЪИЯТӢ ДАР ИМА

Муқимов М. А., доктори улуми филологӣ,
профессори кафедраи журналистикаи байналхалқии ДМТ

Консепсияи Радиои ҷамъиятӣ дар Аврупо пайдо шуда, рушд кард ва ҳамчун шакли ғайритиҷоратии радио ба ИМА гузашт. «Феълан радиои ҷамъиятӣ дар ИМА аз се шабакаи истеҳсолгарони барномаҳои радио иборат аст: Радиои миллии ҷамъиятӣ, Радиои байналхалқии ҷамъиятӣ, ВАО-и ҷамъиятии Америка» [3, 10]. Ҳамчунин дар ин кишвар Радиои ҷамъиятии табодул — Public Radio Exchange (PRX) низ фаъолият дорад. Радиои миллии ҷамъиятӣ истеҳсолгари асосии муҳтавои иттилоотӣ мебошад. Радиои байналхалқии ҷамъиятӣ бошад, бо радиоҳои ҷамъиятии дигар кишварҳо ҳамкорӣ карда, кӯшиш мекунад, ки назари байналхалқиро дар бораи ахбор ба шунавондаҳои америкоӣ пешниҳод намояд. Дар ҳамин ҳол ВАО-и ҷамъиятии Америка нисбат ба се шабакаи номбаршуда бештар барномаҳои фарҳангиву маърифатӣ истеҳсол менамояд.
Тибқи Қонуни намунавии ЮНЕСКО оид ба пахши ҷамъиятӣ (соли 1998) телевизион ва радиои ҷамъиятӣ ин ташкилоти ғайритиҷоратӣ аст, ки барои қонеъ кардани талаботи ҷомеа аз ҷониби худи ҷомеа сохта шуда, ҷомеа онро маблағгузорӣ ва назорат мекунад. Читать далее

МУСОҲИБА ҲАМЧУН ЖАНР ДАР ҲАФТАНОМАИ «АДАБИЁТ ВА САНЪАТ»



Муқимов М. А.,
доктори улуми филология, профессори
кафедраи журналистикаи байналхалқии
Донишгоҳи миллии Тоҷикистон

Мусоҳиба яке аз жанрҳои ҷолиб ва серистеъмоли ВАО маҳсуб мешавад. Дар ҳамин ҳол дар мусоҳиба «чунин суолҳоро пурсидан даркор аст, ки хонандаҳо ба он рағбат доранд», мегӯяд муҳаққиқ Э. Полетаев [3. -252]. Ҳафтаномаи «Адабиёт ва санъат» дар соли 2016 ҳамагӣ 21 мусоҳиба ба табъ расонидааст, ки ин нисбат ба ёдномаву шодбошиҳо ба маротиб кам аст. Мутаассифона, соли 2016 дар баробари мусоҳибаҳои хубу ҷолиб дар ҳафтанома мусоҳибаҳои сусту камарзиш низ ба табъ расидаанд. Масалан, дар шумораи 7 январи соли 2016 (№1) мусоҳибаи Абдухалили Абдусаид «Сурудам – ҳофизи рози дили ман» бо овозхон Матлуба Раҳимова чоп шудааст, ки бо чунин суол оғоз мегардад: «Шумо чун чеҳраи фарҳангу ҳунари дар деҳот камолёфта дар муҳити шаҳр худро чӣ гуна эҳсос мекунед?». Барои хонандагони ҳафтанома шунидани посухи суоли мазкур ҷолиб нест.
Муаллиф ҳамчунин ба мусоҳиби худ чунин суол медиҳад: «Вобаста ба ҷаҳонишавӣ, ки фарҳангу ҳунарҳои заифро ба коми худ мекашад, мусиқии суннатии мо оянда дошта метавонад?». Мусоҳиб мегӯяд, ки «Ман ҳамеша ба ҳамин чиз хушбин ҳастам, зеро дар ансамбли «Фалак» 80 дарсади коргаронаш ҷавонон ҳастанд, дар «Шашмақом» ва «Дарё» низ». Магар ба ин суол мутахассиси соҳа – мусиқишинос посух нагӯяд? Умуман чунин суолгузорӣ хоси нашрия баобрӯи «Адабиёт ва санъат» нест. Мусоҳибаи мазкур дар сатҳи маводи нашрияҳои хонаводагӣ иншо шудааст.
Вақти интихоби мавзӯъ муаллиф бояд ба аҳамиятнокии он барои ҷомеа диққат медод. Зеро на ҳар гуна мусоҳиба барои ҷомеа пураҳамият ва диққатҷалбкунанда аст.
Дар шумораи 11 феврали соли 2016 (№6) мусоҳибаи Толиби Луқмон «Саттор Турсун: шояд аз феъли замона дур мондаам» дар ҳаҷми қариб 3 саҳифаи рӯзнома чоп шудааст. Мусоҳиба бо Нависандаи халқии Тоҷикистон Саттор Турсун ба мавзӯи иҷтимоӣ бахшида шуда, хеле тӯлонӣ аст. Онро кӯтоҳу ихчам карда, дар як саҳифаи рӯзнома ҷойгир кардан мумкин буд. Зеро хонандаи муосир ба чунин мусоҳибаҳои тӯлонӣ таваҷҷуҳ намекунад.
Аниқ муайян кардани ҳадафи мусоҳиба аз муваффақиятҳои муаллиф маҳсуб мешавад. Мо аз ин мусоҳиба чӣ мехоҳем? Дар бораи шахсияти мусоҳиб навиштанӣ ҳастем ё дар бораи проблемае бо ӯ суҳбат кардан мехоҳем? [2. -23] Читать далее

Барои хонанда бояд навишт


asБарои хонанда бояд навишт

(Баррасии маводи публитсистии ҳафтаномаи «Адабиёт ва санъат» дар соли 2016)

Ҷовид Муқим,
доктори улуми филология, профессори
кафедраи журналистикаи байналхалқии ДМТ

Публитсистика як намуди маводи адабиёт ва журналистика аст, ки проблемаҳои муосири муҳими масоили сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоиро баррасӣ мекунад. Ҳадафи публитсистика ин таъсир расонидан ба ҷомеа, ҷалби таваҷҷуҳи одамон ба ягон факту воқеа ва ба вуҷуд овардани вокуниши онҳо мебошад. Мавзӯи публитсистика ин ҳодиса ё ҳолатест, ки айни замон мегузарад ва ё пештар сурат гирифтааст. Ҳамчунин ин метавонад андешаи муаллиф дар бораи ягон ҳодисаву рӯйдод бошад. Дар публитсистика бояд ҳамеша мавқеи муаллиф аниқ ифода ёбаду рӯшан зоҳир гардад. Ҳамчунин дар навиштаҳои публитсистӣ бояд тахаюлоти бадеӣ ҷой надошта бошад. Услуби навишти публитсистӣ бо эҳсосият ва мубоҳиса аз маводҳои дигар фарқ мекунанд. Публитсистика афкори ҷомеаро ба вуҷуд оварда онро ташаккул медиҳад. Публитсистика ҳамчунин дар ташкили маъракаҳои сиёсӣ нақши муҳим дорад.
Дар натиҷаи пажӯҳиши шумораҳои соли 2016-уми ҳафтаномаи «Адабиёт ва санъат» маълум гардид, ки аксаран саҳифаҳои аз 1-ум то 3-юми нашрия маводи расмиро фаро мегирад. Дар ин саҳифаҳо суханрониҳои Асосгузори сулҳу ваҳдат, Пешвои миллат, Президенти Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, маводи дигари расмӣ ва вокунишҳо ба онҳо ба табъ расидаанд. Масалан, 21 январи соли 2016 (№3) мақолаи Абдуҷаббор Раҳмонзода, ёрдамчии Президенти Тоҷикистон оид ба масъалаҳои рушди иҷтимоӣ ва робита бо ҷомеа бо номи «Адабиёт бояд ҳамқадами замон бошад» ба табъ расидааст. Муаллиф аз нокифоя будани таълифи асарҳои адибон дар замони муосир изҳори нигаронӣ карда, пеши аҳли эҷод вазифаҳо мегузорад. Аз ҷумла, аз адибон тақозо мешавад, ки ғояҳои ватандӯстӣ, муқаддас доштани марзу буми Тоҷикистон, садоқат ба рамзҳои давлатӣ ва муқаддасоти миллиро дар асарҳояшон тарғиб намоянд.
Дар саҳифаҳҳи 2-3-юми шумораи 1-уми сентябри соли 2016 (№35) мақолаи профессор Атахон Сайфуллоев «Истиқлоли давлатӣ ва инқилоби фикрии халқ» ба табъ расидааст. Дар мақола оид ба истиқлоли миллӣ ва дастовардҳои адабиёти тоҷик сухан меравад. Читать далее

ҶАНГИ ИТТИЛООТӢ ВА ТАЪМИНИ АМНИЯТИ ФАЗОИ ИТТИЛООТӢ


inf-war

Муқимов М. А. доктори улуми филология,
профессори кафедраи журналистикаи байналхалқии ДМТ

Ҷанги иттилоотӣ таърихи кӯҳан дошта, бо пайдоиши давлатҳо ва мухолифату рақобати байни онҳо ташаккул ёфтааст. Вале аввалин маротиба муҳаққиқи канадагӣ Маршалл Маклюэн солҳои 60-уми асри ХХ дар бораи ҷанги иттилоотӣ рӯшод дар матбуот навиштааст. Китобҳои ӯ «Галактикаи Гутенберг» (с. 1962), «Медиум — ин пайғом аст» (с. 1967), «Ҷанг ва сулҳ дар деҳаи глобалӣ» (с. 1968) мавзӯи мазкурро фаро мегиранд. Профессор Маршалл Маклюэн доир ба ҷанги иттилоотии ИМА гуфта аст, ки «Ветнам аввалин ҷанги телевизионии ИМА буд. Ҷангҳои қаблӣ бо кӯмаки кинову расм ва сурату матбуот бурда мешуд [6].
Ҷанги иттилоотӣ ин таъсиррасонии нақшавӣ ба тамоми системаи иттилоотиву иртиботии душман ва давлатҳои бетараф ба мақсади ташаккул додани фазои мусоиди ҷаҳонии иттилоотӣ барои гузаронидани амалиётҳои сиёсӣ мебошад, ки назорати аксари ин фазоро таъмин менамояд. Дар замони муосир ҷанги иттилоотиро асосан кишварҳои абарқудрат барои амалисозии ҳадафҳои геополитикии худ мебаранд.
Ходими илмии Институти таҳқиқотҳои стратегии Русия Дмитрий Беляев ба суоли хабарнигори маҷаллаи бритонии «Jane’s Intelligence Review» — «Оё ҳангоми ҷанги иттилоотӣ журналистика метавонад воқеънигорона бошад?», мегӯяд, ки ҳангоми инъикоси ҳодисаҳои доғи байналхалқӣ ВАО-и Ғарб хеле кам аз воқеият ҳарф мезананд. Мутаассифона, имрӯз ҷомеаи Ғарб ба ҳар чизе, ки тарғиботи расмӣ ва расонаҳои «мустақил» мегӯянд, бовар мекунанд [3].
Собиқ шореҳи яке аз рӯзномаҳои маъруфи Олмон – «Frankfurter Allgemeine Zeitung» Удо Улфкотте ин гуфтаҳоро тасдиқ мекунад. Ӯ соли 2014 китоби «Журналистони фурӯхташуда»-ро аз чоп баровард. Удо Улфкотте дар ин асар собит мекунад, ки дар Олмон ва дигар кишварҳои Иттиҳоди Аврупо журналистон бо дастур ва супориши мақомоти амниятӣ маводи дурӯғин менависанд. Аксари рӯзномаҳои ҷамъиятиву сиёсӣ бо ташкилотҳои америкоӣ аз ҷумла РМК ҳамкорӣ доранд. «Озодии сухан дар Олмон ин, сохтакорӣ буда, баҳои афзоиши ҳамкорӣ бо хадамоти махсус аст. …Агар шумо ҳамкорӣ накунед, ҳеҷ гоҳ элитаи касбӣ намешавед» [9], мегӯяд Удо Улфкотте.
ИМА аз ҷумлаи кишварҳоест, ки тавассути дастгоҳҳои тарғиботиаш ба мисли телевизион ва радиои «Садои Америка», Телевизиони «Ал-Ҳурра», Радиои «Сава» (барои кишварҳои Шарқи Наздик ва Африкаи Шимолӣ), Радио ва телевизиони Мартӣ (барои Куба), Радиои «Аврупои озод»/«Озодӣ», Радиои «Осиёи озод» ба 61 забони миллӣ ва ба 125 кишвари дунё ҷанги иттилоотии густурда мебарад. Ба ин мақсад масалан, соли 2014 аз буҷа 733 миллион доллар ва соли 2015 беш аз 750 миллион доллар ҷудо шуда буд. Аудиторияи расонаҳои мазкур ҳафтае ҳудуди 210 миллион нафарро ташкил медиҳад. Ба ғайри ин Worldnet – шабакаи телевизионии Оҷонсии иттилоотии ИМА низ дар пахши иттилоъ ба хориҷа саҳм дорад. Читать далее