Archive for the ‘СМИ’ Category

ПАЙДОИШ ВА ТАШАККУЛИ РАДИОИ ҶАМЪИЯТӢ ДАР ИМА


ПАЙДОИШ ВА ТАШАККУЛИ РАДИОИ ҶАМЪИЯТӢ ДАР ИМА

Муқимов М. А., доктори улуми филологӣ,
профессори кафедраи журналистикаи байналхалқии ДМТ

Консепсияи Радиои ҷамъиятӣ дар Аврупо пайдо шуда, рушд кард ва ҳамчун шакли ғайритиҷоратии радио ба ИМА гузашт. «Феълан радиои ҷамъиятӣ дар ИМА аз се шабакаи истеҳсолгарони барномаҳои радио иборат аст: Радиои миллии ҷамъиятӣ, Радиои байналхалқии ҷамъиятӣ, ВАО-и ҷамъиятии Америка» [3, 10]. Ҳамчунин дар ин кишвар Радиои ҷамъиятии табодул — Public Radio Exchange (PRX) низ фаъолият дорад. Радиои миллии ҷамъиятӣ истеҳсолгари асосии муҳтавои иттилоотӣ мебошад. Радиои байналхалқии ҷамъиятӣ бошад, бо радиоҳои ҷамъиятии дигар кишварҳо ҳамкорӣ карда, кӯшиш мекунад, ки назари байналхалқиро дар бораи ахбор ба шунавондаҳои америкоӣ пешниҳод намояд. Дар ҳамин ҳол ВАО-и ҷамъиятии Америка нисбат ба се шабакаи номбаршуда бештар барномаҳои фарҳангиву маърифатӣ истеҳсол менамояд.
Тибқи Қонуни намунавии ЮНЕСКО оид ба пахши ҷамъиятӣ (соли 1998) телевизион ва радиои ҷамъиятӣ ин ташкилоти ғайритиҷоратӣ аст, ки барои қонеъ кардани талаботи ҷомеа аз ҷониби худи ҷомеа сохта шуда, ҷомеа онро маблағгузорӣ ва назорат мекунад. Читать далее

МУСОҲИБА ҲАМЧУН ЖАНР ДАР ҲАФТАНОМАИ «АДАБИЁТ ВА САНЪАТ»



Муқимов М. А.,
доктори улуми филология, профессори
кафедраи журналистикаи байналхалқии
Донишгоҳи миллии Тоҷикистон

Мусоҳиба яке аз жанрҳои ҷолиб ва серистеъмоли ВАО маҳсуб мешавад. Дар ҳамин ҳол дар мусоҳиба «чунин суолҳоро пурсидан даркор аст, ки хонандаҳо ба он рағбат доранд», мегӯяд муҳаққиқ Э. Полетаев [3. -252]. Ҳафтаномаи «Адабиёт ва санъат» дар соли 2016 ҳамагӣ 21 мусоҳиба ба табъ расонидааст, ки ин нисбат ба ёдномаву шодбошиҳо ба маротиб кам аст. Мутаассифона, соли 2016 дар баробари мусоҳибаҳои хубу ҷолиб дар ҳафтанома мусоҳибаҳои сусту камарзиш низ ба табъ расидаанд. Масалан, дар шумораи 7 январи соли 2016 (№1) мусоҳибаи Абдухалили Абдусаид «Сурудам – ҳофизи рози дили ман» бо овозхон Матлуба Раҳимова чоп шудааст, ки бо чунин суол оғоз мегардад: «Шумо чун чеҳраи фарҳангу ҳунари дар деҳот камолёфта дар муҳити шаҳр худро чӣ гуна эҳсос мекунед?». Барои хонандагони ҳафтанома шунидани посухи суоли мазкур ҷолиб нест.
Муаллиф ҳамчунин ба мусоҳиби худ чунин суол медиҳад: «Вобаста ба ҷаҳонишавӣ, ки фарҳангу ҳунарҳои заифро ба коми худ мекашад, мусиқии суннатии мо оянда дошта метавонад?». Мусоҳиб мегӯяд, ки «Ман ҳамеша ба ҳамин чиз хушбин ҳастам, зеро дар ансамбли «Фалак» 80 дарсади коргаронаш ҷавонон ҳастанд, дар «Шашмақом» ва «Дарё» низ». Магар ба ин суол мутахассиси соҳа – мусиқишинос посух нагӯяд? Умуман чунин суолгузорӣ хоси нашрия баобрӯи «Адабиёт ва санъат» нест. Мусоҳибаи мазкур дар сатҳи маводи нашрияҳои хонаводагӣ иншо шудааст.
Вақти интихоби мавзӯъ муаллиф бояд ба аҳамиятнокии он барои ҷомеа диққат медод. Зеро на ҳар гуна мусоҳиба барои ҷомеа пураҳамият ва диққатҷалбкунанда аст.
Дар шумораи 11 феврали соли 2016 (№6) мусоҳибаи Толиби Луқмон «Саттор Турсун: шояд аз феъли замона дур мондаам» дар ҳаҷми қариб 3 саҳифаи рӯзнома чоп шудааст. Мусоҳиба бо Нависандаи халқии Тоҷикистон Саттор Турсун ба мавзӯи иҷтимоӣ бахшида шуда, хеле тӯлонӣ аст. Онро кӯтоҳу ихчам карда, дар як саҳифаи рӯзнома ҷойгир кардан мумкин буд. Зеро хонандаи муосир ба чунин мусоҳибаҳои тӯлонӣ таваҷҷуҳ намекунад.
Аниқ муайян кардани ҳадафи мусоҳиба аз муваффақиятҳои муаллиф маҳсуб мешавад. Мо аз ин мусоҳиба чӣ мехоҳем? Дар бораи шахсияти мусоҳиб навиштанӣ ҳастем ё дар бораи проблемае бо ӯ суҳбат кардан мехоҳем? [2. -23] Читать далее

Барои хонанда бояд навишт


asБарои хонанда бояд навишт

(Баррасии маводи публитсистии ҳафтаномаи «Адабиёт ва санъат» дар соли 2016)

Ҷовид Муқим,
доктори улуми филология, профессори
кафедраи журналистикаи байналхалқии ДМТ

Публитсистика як намуди маводи адабиёт ва журналистика аст, ки проблемаҳои муосири муҳими масоили сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоиро баррасӣ мекунад. Ҳадафи публитсистика ин таъсир расонидан ба ҷомеа, ҷалби таваҷҷуҳи одамон ба ягон факту воқеа ва ба вуҷуд овардани вокуниши онҳо мебошад. Мавзӯи публитсистика ин ҳодиса ё ҳолатест, ки айни замон мегузарад ва ё пештар сурат гирифтааст. Ҳамчунин ин метавонад андешаи муаллиф дар бораи ягон ҳодисаву рӯйдод бошад. Дар публитсистика бояд ҳамеша мавқеи муаллиф аниқ ифода ёбаду рӯшан зоҳир гардад. Ҳамчунин дар навиштаҳои публитсистӣ бояд тахаюлоти бадеӣ ҷой надошта бошад. Услуби навишти публитсистӣ бо эҳсосият ва мубоҳиса аз маводҳои дигар фарқ мекунанд. Публитсистика афкори ҷомеаро ба вуҷуд оварда онро ташаккул медиҳад. Публитсистика ҳамчунин дар ташкили маъракаҳои сиёсӣ нақши муҳим дорад.
Дар натиҷаи пажӯҳиши шумораҳои соли 2016-уми ҳафтаномаи «Адабиёт ва санъат» маълум гардид, ки аксаран саҳифаҳои аз 1-ум то 3-юми нашрия маводи расмиро фаро мегирад. Дар ин саҳифаҳо суханрониҳои Асосгузори сулҳу ваҳдат, Пешвои миллат, Президенти Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, маводи дигари расмӣ ва вокунишҳо ба онҳо ба табъ расидаанд. Масалан, 21 январи соли 2016 (№3) мақолаи Абдуҷаббор Раҳмонзода, ёрдамчии Президенти Тоҷикистон оид ба масъалаҳои рушди иҷтимоӣ ва робита бо ҷомеа бо номи «Адабиёт бояд ҳамқадами замон бошад» ба табъ расидааст. Муаллиф аз нокифоя будани таълифи асарҳои адибон дар замони муосир изҳори нигаронӣ карда, пеши аҳли эҷод вазифаҳо мегузорад. Аз ҷумла, аз адибон тақозо мешавад, ки ғояҳои ватандӯстӣ, муқаддас доштани марзу буми Тоҷикистон, садоқат ба рамзҳои давлатӣ ва муқаддасоти миллиро дар асарҳояшон тарғиб намоянд.
Дар саҳифаҳҳи 2-3-юми шумораи 1-уми сентябри соли 2016 (№35) мақолаи профессор Атахон Сайфуллоев «Истиқлоли давлатӣ ва инқилоби фикрии халқ» ба табъ расидааст. Дар мақола оид ба истиқлоли миллӣ ва дастовардҳои адабиёти тоҷик сухан меравад. Читать далее

ҶАНГИ ИТТИЛООТӢ ВА ТАЪМИНИ АМНИЯТИ ФАЗОИ ИТТИЛООТӢ


inf-war

Муқимов М. А. доктори улуми филология,
профессори кафедраи журналистикаи байналхалқии ДМТ

Ҷанги иттилоотӣ таърихи кӯҳан дошта, бо пайдоиши давлатҳо ва мухолифату рақобати байни онҳо ташаккул ёфтааст. Вале аввалин маротиба муҳаққиқи канадагӣ Маршалл Маклюэн солҳои 60-уми асри ХХ дар бораи ҷанги иттилоотӣ рӯшод дар матбуот навиштааст. Китобҳои ӯ «Галактикаи Гутенберг» (с. 1962), «Медиум — ин пайғом аст» (с. 1967), «Ҷанг ва сулҳ дар деҳаи глобалӣ» (с. 1968) мавзӯи мазкурро фаро мегиранд. Профессор Маршалл Маклюэн доир ба ҷанги иттилоотии ИМА гуфта аст, ки «Ветнам аввалин ҷанги телевизионии ИМА буд. Ҷангҳои қаблӣ бо кӯмаки кинову расм ва сурату матбуот бурда мешуд [6].
Ҷанги иттилоотӣ ин таъсиррасонии нақшавӣ ба тамоми системаи иттилоотиву иртиботии душман ва давлатҳои бетараф ба мақсади ташаккул додани фазои мусоиди ҷаҳонии иттилоотӣ барои гузаронидани амалиётҳои сиёсӣ мебошад, ки назорати аксари ин фазоро таъмин менамояд. Дар замони муосир ҷанги иттилоотиро асосан кишварҳои абарқудрат барои амалисозии ҳадафҳои геополитикии худ мебаранд.
Ходими илмии Институти таҳқиқотҳои стратегии Русия Дмитрий Беляев ба суоли хабарнигори маҷаллаи бритонии «Jane’s Intelligence Review» — «Оё ҳангоми ҷанги иттилоотӣ журналистика метавонад воқеънигорона бошад?», мегӯяд, ки ҳангоми инъикоси ҳодисаҳои доғи байналхалқӣ ВАО-и Ғарб хеле кам аз воқеият ҳарф мезананд. Мутаассифона, имрӯз ҷомеаи Ғарб ба ҳар чизе, ки тарғиботи расмӣ ва расонаҳои «мустақил» мегӯянд, бовар мекунанд [3].
Собиқ шореҳи яке аз рӯзномаҳои маъруфи Олмон – «Frankfurter Allgemeine Zeitung» Удо Улфкотте ин гуфтаҳоро тасдиқ мекунад. Ӯ соли 2014 китоби «Журналистони фурӯхташуда»-ро аз чоп баровард. Удо Улфкотте дар ин асар собит мекунад, ки дар Олмон ва дигар кишварҳои Иттиҳоди Аврупо журналистон бо дастур ва супориши мақомоти амниятӣ маводи дурӯғин менависанд. Аксари рӯзномаҳои ҷамъиятиву сиёсӣ бо ташкилотҳои америкоӣ аз ҷумла РМК ҳамкорӣ доранд. «Озодии сухан дар Олмон ин, сохтакорӣ буда, баҳои афзоиши ҳамкорӣ бо хадамоти махсус аст. …Агар шумо ҳамкорӣ накунед, ҳеҷ гоҳ элитаи касбӣ намешавед» [9], мегӯяд Удо Улфкотте.
ИМА аз ҷумлаи кишварҳоест, ки тавассути дастгоҳҳои тарғиботиаш ба мисли телевизион ва радиои «Садои Америка», Телевизиони «Ал-Ҳурра», Радиои «Сава» (барои кишварҳои Шарқи Наздик ва Африкаи Шимолӣ), Радио ва телевизиони Мартӣ (барои Куба), Радиои «Аврупои озод»/«Озодӣ», Радиои «Осиёи озод» ба 61 забони миллӣ ва ба 125 кишвари дунё ҷанги иттилоотии густурда мебарад. Ба ин мақсад масалан, соли 2014 аз буҷа 733 миллион доллар ва соли 2015 беш аз 750 миллион доллар ҷудо шуда буд. Аудиторияи расонаҳои мазкур ҳафтае ҳудуди 210 миллион нафарро ташкил медиҳад. Ба ғайри ин Worldnet – шабакаи телевизионии Оҷонсии иттилоотии ИМА низ дар пахши иттилоъ ба хориҷа саҳм дорад. Читать далее

ПЕЧАТНЫЕ СМИ ТАДЖИКИСТАНА В ЭПОХУ ЦИФРОВЫХ УСТРОЙСТВ


Gazeti
Мукимов М., доктор филологических наук,
профессор кафедры международной журналистики ТНУ

В настоящее время в Министерстве культуры РТ зарегистрировано более 360 газет и 232 журналов. Большинство из них (255 газет и 127 журналов) являются негосударственными изданиями. Государственные печатные издания финансируются за счет бюджетных средств, и также подписка на них проводится в обязательном порядке. Поэтому финансовый кризис на них мало влияет. При этом положение независимых печатных СМИ является критическим. В 2016 году Бюро ОБСЕ в РТ провело исследование воздействия мирового финансового кризиса на независимые СМИ Таджикистана. В результате опроса было выявлено что, кризис коснулся 95% респондентов.
Следует отметить, что в республике главным доходом многих газет является продажа тиража. При этом 32% опрошенных указали, что их тиражи упали более чем на 40%. 11,3% отметили падение тиражей на 25-35%. А еще 8,1% респондентов уверены, что эта цифра равна 15-20%. Тех, для кого падение тиража стало одной из причин «вынужденной приостановки работы», было 6,5% [2]. Если два года назад независимые газеты выходили тиражом не меньше 4-5 тысяч экземпляров, то ныне их тираж едва набирается две или три тысяч штук. По мнению специалистов, если газета в Таджикистане выходить тиражом меньше 3-х тысяч экземпляров и кроме продажи тиража не имеет других доходов, она является не рентабельным. Исходя из этого, издатели и, в конечном счете, распространители подняли цены на газету на 50 процентов, чем в прошлом году. Ныне в городе Душанбе многие независимые издания, имеющие 16 страниц формата А-3, продает свои газеты по 3 сомони, что не всем по карману. Это обстоятельство тоже повлияло на снижение тиража газет.
Следует отметить, что в Индии ежедневная цветная газета, имеющая более 60 страниц, стоит от 5 до 10 центов. В столице Ирана и во всех провинциях газеты имеет одинаковую цену – 6 центов. Такая цена является доступным для многих читателей газет. Читать далее

Инъикоси муноқишаҳои марзӣ дар матбуот


Sarhad
М. Муқимов, профессори
кафедраи журналистикаи байналхалқии ДМТ

Тоҷикистон бо Ҷумҳурии Қирғизистон 976 км марзи муштарак дошта, он дар вилояти Суғд 514 километрро ташкил медиҳад. Аз он 157 км дар ноҳияи Масчоҳи Кӯҳӣ, 56 км дар ноҳияи Ғончӣ, 17 км дар ноҳияи Спитамен, 43 км дар ноҳияи Конибодом ва 186 км дар ноҳияи Исфара ҷойгир аст. Дар ҳамин ҳол аз рӯи тақсимоти маъмурӣ ва санадҳои давраи Иттиҳоди Шӯравӣ 145 ҳазору 200 га замини наздимарзӣ дар ноҳияҳои Масчоҳи Кӯҳӣ, Ғончӣ, Бобоҷон Ғафуров, Спитамен ва Исфара баҳсӣ мебошанд. Ҳамин аст, ки аз соли 1974 ба ин ҷониб танҳо дар ноҳияи Исфара беш аз 12 маротиба муноқиша байни қирғизҳо ва тоҷикон сар задааст, ки дар баъзеи онҳо ҷонибҳо аз силоҳи оташфишон истифода бурдаанд ва қурбониён низ ҳастанд. Мавзӯи мазкур дар матбуот чӣ гуна баррасӣ мешавад? Читать далее

Колонка дар матбуоти хусусии Тоҷикистон


110222093722_uk_press_review_144
Колонка дар матбуоти хусусии Тоҷикистон

Муқимов М. А., доктори улуми филологӣ,
профессори кафедраи журналистикаи байналхалқии ДМТ

Колонка — сутун тарҷумаи калимаи англисии column буда, ҳоло ба се маъно истифода мешавад: сутуни газета, рубрикаи газета ва жанри матбуот.
Аз соли 1650 дар Аврупо барои беҳтар кардани сифати чоп ва хоно шудани рӯзнома матнро ба колонкаҳо (сутунҳо) тақсим мекарданд. Истифодаи колонка дар кори амалӣ ҳамчун як элементи чоп соли 1760 васеъ паҳн шуд. Баъдтар он ҳамчун рубрикаи газета истифода гардид ва ба журналистикаи ИМА низ кӯчид. Он вақт барои муроҷиати муҳаррир ва ё сухани ягон муаллифи машҳур колонкаи махсус ҷудо карда мешуд, ки ҳамеша дар як саҳифа, як ҷой ва зери рубрикаи «Колонка» ба чоп мерасид. Соли 1800 рӯзномаи «Aurora» (Филоделфия) дар сутуни дуюми газета колонкаи муҳаррирро нашр кард. Аз ҳамин вақт дар сохти газета «Сутуни муҳаррир» шакл гирифт ва то имрӯз дар бисёре аз рӯзномаву маҷаллаҳо он истифода мешавад.
Сатрнависӣ ба шакли имрӯза, ки онро дар Ғарб колумнистика мегӯянд, дар асри XIX дар ИМА ба вуҷуд омада, ташаккул ёфтааст, агарчӣ қаблан шакли он дар Аврупо пайдо шудааст. 6 майи соли 1835, муҳаррири газетаи «New York Herald» Ҷеймс Гордон Беннет дар мавзӯи муҳими иҷтимоӣ сутун навишт ва онро ҳоло чун санаи аввалин колумнистика медонанд. Пас аз ин рӯзномаҳои маъруф дар мавзӯъҳҳои сиёсӣ ва иҷтимоӣ сутунҳои муаллифӣ чоп мекарданд.
Моҳи январи соли 1886 дар маҷаллаи «Harper’s New Monthly Magazine» сутуни «Editor’s Study» пайдо шуд, ки ба қалами нависанда Уилям Дин Хоуэллс тааллуқ дошт. Ӯ то моҳи марти соли 1892 бештар дар мавзӯъҳои муҳими рӯзи Амрико ва Аврупо, ки мардумро ба ташвиш меоварданд, сутуннависӣ мекард. Уилям Дин Хоуэллсро аз беҳтарин сутуннависони асри XIX дар ИМА медонанд. Солҳои 1920-1930 дар ИМА сутуннависӣ аз жанри маъмули матбуот маҳсуб мешуд. Ҳоло бошад, жанри мазкур мавқеи худро аз даст додааст ва бо телевизион рақобат карда наметавонад.
Соли 1889 аввалин нишонаҳои колумнистика дар Русия пайдо шудаанд. Масалан, яке аз публитсистони машҳури рус Алексей Сергеевич Суворин, ки муҳаррир ва муассиси рӯзномаи «Новое время» буд, аз соли 1889 матлабҳои интиқодӣ дар мавзӯъҳои сиёсӣ ва иҷтимоӣ менавишт. Нигоштаҳои ӯ аксаран қолаби сутуннависиро доштанд. Дар давраи Ҳукумати Шӯравӣ бошад, сутуннависӣ ҳамчун жанр истифода намешуд, зеро ба ҳукумати худкома публитсистикаи муаллифӣ лозим набуд ва ақидаи инфиродӣ дастгирӣ намешуд. Танҳо бозсозии горбачевӣ дар соли 1985 ба пайдоиш ва ташаккули сутуннависӣ дар СССР мусоидат намуд.
Ҳоло дар журналистикаи тоҷик, махсусан дар матбуоти хусусӣ ин тарзи нигориш ба таври зиёд истифода мешавад ва он ҳамчун як воситаи асосии муаррифии андешаи муаллиф, эҳсосоти ӯ оид ба ягон ҳодисаву рӯйдод ба хонандагон мебошад. Читать далее