МУСОҲИБА ҲАМЧУН ЖАНР ДАР ҲАФТАНОМАИ «АДАБИЁТ ВА САНЪАТ»



Муқимов М. А.,
доктори улуми филология, профессори
кафедраи журналистикаи байналхалқии
Донишгоҳи миллии Тоҷикистон

Мусоҳиба яке аз жанрҳои ҷолиб ва серистеъмоли ВАО маҳсуб мешавад. Дар ҳамин ҳол дар мусоҳиба «чунин суолҳоро пурсидан даркор аст, ки хонандаҳо ба он рағбат доранд», мегӯяд муҳаққиқ Э. Полетаев [3. -252]. Ҳафтаномаи «Адабиёт ва санъат» дар соли 2016 ҳамагӣ 21 мусоҳиба ба табъ расонидааст, ки ин нисбат ба ёдномаву шодбошиҳо ба маротиб кам аст. Мутаассифона, соли 2016 дар баробари мусоҳибаҳои хубу ҷолиб дар ҳафтанома мусоҳибаҳои сусту камарзиш низ ба табъ расидаанд. Масалан, дар шумораи 7 январи соли 2016 (№1) мусоҳибаи Абдухалили Абдусаид «Сурудам – ҳофизи рози дили ман» бо овозхон Матлуба Раҳимова чоп шудааст, ки бо чунин суол оғоз мегардад: «Шумо чун чеҳраи фарҳангу ҳунари дар деҳот камолёфта дар муҳити шаҳр худро чӣ гуна эҳсос мекунед?». Барои хонандагони ҳафтанома шунидани посухи суоли мазкур ҷолиб нест.
Муаллиф ҳамчунин ба мусоҳиби худ чунин суол медиҳад: «Вобаста ба ҷаҳонишавӣ, ки фарҳангу ҳунарҳои заифро ба коми худ мекашад, мусиқии суннатии мо оянда дошта метавонад?». Мусоҳиб мегӯяд, ки «Ман ҳамеша ба ҳамин чиз хушбин ҳастам, зеро дар ансамбли «Фалак» 80 дарсади коргаронаш ҷавонон ҳастанд, дар «Шашмақом» ва «Дарё» низ». Магар ба ин суол мутахассиси соҳа – мусиқишинос посух нагӯяд? Умуман чунин суолгузорӣ хоси нашрия баобрӯи «Адабиёт ва санъат» нест. Мусоҳибаи мазкур дар сатҳи маводи нашрияҳои хонаводагӣ иншо шудааст.
Вақти интихоби мавзӯъ муаллиф бояд ба аҳамиятнокии он барои ҷомеа диққат медод. Зеро на ҳар гуна мусоҳиба барои ҷомеа пураҳамият ва диққатҷалбкунанда аст.
Дар шумораи 11 феврали соли 2016 (№6) мусоҳибаи Толиби Луқмон «Саттор Турсун: шояд аз феъли замона дур мондаам» дар ҳаҷми қариб 3 саҳифаи рӯзнома чоп шудааст. Мусоҳиба бо Нависандаи халқии Тоҷикистон Саттор Турсун ба мавзӯи иҷтимоӣ бахшида шуда, хеле тӯлонӣ аст. Онро кӯтоҳу ихчам карда, дар як саҳифаи рӯзнома ҷойгир кардан мумкин буд. Зеро хонандаи муосир ба чунин мусоҳибаҳои тӯлонӣ таваҷҷуҳ намекунад.
Аниқ муайян кардани ҳадафи мусоҳиба аз муваффақиятҳои муаллиф маҳсуб мешавад. Мо аз ин мусоҳиба чӣ мехоҳем? Дар бораи шахсияти мусоҳиб навиштанӣ ҳастем ё дар бораи проблемае бо ӯ суҳбат кардан мехоҳем? [2. -23] Читать далее

Барои хонанда бояд навишт


asБарои хонанда бояд навишт

(Баррасии маводи публитсистии ҳафтаномаи «Адабиёт ва санъат» дар соли 2016)

Ҷовид Муқим,
доктори улуми филология, профессори
кафедраи журналистикаи байналхалқии ДМТ

Публитсистика як намуди маводи адабиёт ва журналистика аст, ки проблемаҳои муосири муҳими масоили сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоиро баррасӣ мекунад. Ҳадафи публитсистика ин таъсир расонидан ба ҷомеа, ҷалби таваҷҷуҳи одамон ба ягон факту воқеа ва ба вуҷуд овардани вокуниши онҳо мебошад. Мавзӯи публитсистика ин ҳодиса ё ҳолатест, ки айни замон мегузарад ва ё пештар сурат гирифтааст. Ҳамчунин ин метавонад андешаи муаллиф дар бораи ягон ҳодисаву рӯйдод бошад. Дар публитсистика бояд ҳамеша мавқеи муаллиф аниқ ифода ёбаду рӯшан зоҳир гардад. Ҳамчунин дар навиштаҳои публитсистӣ бояд тахаюлоти бадеӣ ҷой надошта бошад. Услуби навишти публитсистӣ бо эҳсосият ва мубоҳиса аз маводҳои дигар фарқ мекунанд. Публитсистика афкори ҷомеаро ба вуҷуд оварда онро ташаккул медиҳад. Публитсистика ҳамчунин дар ташкили маъракаҳои сиёсӣ нақши муҳим дорад.
Дар натиҷаи пажӯҳиши шумораҳои соли 2016-уми ҳафтаномаи «Адабиёт ва санъат» маълум гардид, ки аксаран саҳифаҳои аз 1-ум то 3-юми нашрия маводи расмиро фаро мегирад. Дар ин саҳифаҳо суханрониҳои Асосгузори сулҳу ваҳдат, Пешвои миллат, Президенти Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, маводи дигари расмӣ ва вокунишҳо ба онҳо ба табъ расидаанд. Масалан, 21 январи соли 2016 (№3) мақолаи Абдуҷаббор Раҳмонзода, ёрдамчии Президенти Тоҷикистон оид ба масъалаҳои рушди иҷтимоӣ ва робита бо ҷомеа бо номи «Адабиёт бояд ҳамқадами замон бошад» ба табъ расидааст. Муаллиф аз нокифоя будани таълифи асарҳои адибон дар замони муосир изҳори нигаронӣ карда, пеши аҳли эҷод вазифаҳо мегузорад. Аз ҷумла, аз адибон тақозо мешавад, ки ғояҳои ватандӯстӣ, муқаддас доштани марзу буми Тоҷикистон, садоқат ба рамзҳои давлатӣ ва муқаддасоти миллиро дар асарҳояшон тарғиб намоянд.
Дар саҳифаҳҳи 2-3-юми шумораи 1-уми сентябри соли 2016 (№35) мақолаи профессор Атахон Сайфуллоев «Истиқлоли давлатӣ ва инқилоби фикрии халқ» ба табъ расидааст. Дар мақола оид ба истиқлоли миллӣ ва дастовардҳои адабиёти тоҷик сухан меравад. Читать далее

ҶАНГИ ИТТИЛООТӢ ВА ТАЪМИНИ АМНИЯТИ ФАЗОИ ИТТИЛООТӢ


inf-war

Муқимов М. А. доктори улуми филология,
профессори кафедраи журналистикаи байналхалқии ДМТ

Ҷанги иттилоотӣ таърихи кӯҳан дошта, бо пайдоиши давлатҳо ва мухолифату рақобати байни онҳо ташаккул ёфтааст. Вале аввалин маротиба муҳаққиқи канадагӣ Маршалл Маклюэн солҳои 60-уми асри ХХ дар бораи ҷанги иттилоотӣ рӯшод дар матбуот навиштааст. Китобҳои ӯ «Галактикаи Гутенберг» (с. 1962), «Медиум — ин пайғом аст» (с. 1967), «Ҷанг ва сулҳ дар деҳаи глобалӣ» (с. 1968) мавзӯи мазкурро фаро мегиранд. Профессор Маршалл Маклюэн доир ба ҷанги иттилоотии ИМА гуфта аст, ки «Ветнам аввалин ҷанги телевизионии ИМА буд. Ҷангҳои қаблӣ бо кӯмаки кинову расм ва сурату матбуот бурда мешуд [6].
Ҷанги иттилоотӣ ин таъсиррасонии нақшавӣ ба тамоми системаи иттилоотиву иртиботии душман ва давлатҳои бетараф ба мақсади ташаккул додани фазои мусоиди ҷаҳонии иттилоотӣ барои гузаронидани амалиётҳои сиёсӣ мебошад, ки назорати аксари ин фазоро таъмин менамояд. Дар замони муосир ҷанги иттилоотиро асосан кишварҳои абарқудрат барои амалисозии ҳадафҳои геополитикии худ мебаранд.
Ходими илмии Институти таҳқиқотҳои стратегии Русия Дмитрий Беляев ба суоли хабарнигори маҷаллаи бритонии «Jane’s Intelligence Review» — «Оё ҳангоми ҷанги иттилоотӣ журналистика метавонад воқеънигорона бошад?», мегӯяд, ки ҳангоми инъикоси ҳодисаҳои доғи байналхалқӣ ВАО-и Ғарб хеле кам аз воқеият ҳарф мезананд. Мутаассифона, имрӯз ҷомеаи Ғарб ба ҳар чизе, ки тарғиботи расмӣ ва расонаҳои «мустақил» мегӯянд, бовар мекунанд [3].
Собиқ шореҳи яке аз рӯзномаҳои маъруфи Олмон – «Frankfurter Allgemeine Zeitung» Удо Улфкотте ин гуфтаҳоро тасдиқ мекунад. Ӯ соли 2014 китоби «Журналистони фурӯхташуда»-ро аз чоп баровард. Удо Улфкотте дар ин асар собит мекунад, ки дар Олмон ва дигар кишварҳои Иттиҳоди Аврупо журналистон бо дастур ва супориши мақомоти амниятӣ маводи дурӯғин менависанд. Аксари рӯзномаҳои ҷамъиятиву сиёсӣ бо ташкилотҳои америкоӣ аз ҷумла РМК ҳамкорӣ доранд. «Озодии сухан дар Олмон ин, сохтакорӣ буда, баҳои афзоиши ҳамкорӣ бо хадамоти махсус аст. …Агар шумо ҳамкорӣ накунед, ҳеҷ гоҳ элитаи касбӣ намешавед» [9], мегӯяд Удо Улфкотте.
ИМА аз ҷумлаи кишварҳоест, ки тавассути дастгоҳҳои тарғиботиаш ба мисли телевизион ва радиои «Садои Америка», Телевизиони «Ал-Ҳурра», Радиои «Сава» (барои кишварҳои Шарқи Наздик ва Африкаи Шимолӣ), Радио ва телевизиони Мартӣ (барои Куба), Радиои «Аврупои озод»/«Озодӣ», Радиои «Осиёи озод» ба 61 забони миллӣ ва ба 125 кишвари дунё ҷанги иттилоотии густурда мебарад. Ба ин мақсад масалан, соли 2014 аз буҷа 733 миллион доллар ва соли 2015 беш аз 750 миллион доллар ҷудо шуда буд. Аудиторияи расонаҳои мазкур ҳафтае ҳудуди 210 миллион нафарро ташкил медиҳад. Ба ғайри ин Worldnet – шабакаи телевизионии Оҷонсии иттилоотии ИМА низ дар пахши иттилоъ ба хориҷа саҳм дорад. Читать далее

ПЕЧАТНЫЕ СМИ ТАДЖИКИСТАНА В ЭПОХУ ЦИФРОВЫХ УСТРОЙСТВ


Gazeti
Мукимов М., доктор филологических наук,
профессор кафедры международной журналистики ТНУ

В настоящее время в Министерстве культуры РТ зарегистрировано более 360 газет и 232 журналов. Большинство из них (255 газет и 127 журналов) являются негосударственными изданиями. Государственные печатные издания финансируются за счет бюджетных средств, и также подписка на них проводится в обязательном порядке. Поэтому финансовый кризис на них мало влияет. При этом положение независимых печатных СМИ является критическим. В 2016 году Бюро ОБСЕ в РТ провело исследование воздействия мирового финансового кризиса на независимые СМИ Таджикистана. В результате опроса было выявлено что, кризис коснулся 95% респондентов.
Следует отметить, что в республике главным доходом многих газет является продажа тиража. При этом 32% опрошенных указали, что их тиражи упали более чем на 40%. 11,3% отметили падение тиражей на 25-35%. А еще 8,1% респондентов уверены, что эта цифра равна 15-20%. Тех, для кого падение тиража стало одной из причин «вынужденной приостановки работы», было 6,5% [2]. Если два года назад независимые газеты выходили тиражом не меньше 4-5 тысяч экземпляров, то ныне их тираж едва набирается две или три тысяч штук. По мнению специалистов, если газета в Таджикистане выходить тиражом меньше 3-х тысяч экземпляров и кроме продажи тиража не имеет других доходов, она является не рентабельным. Исходя из этого, издатели и, в конечном счете, распространители подняли цены на газету на 50 процентов, чем в прошлом году. Ныне в городе Душанбе многие независимые издания, имеющие 16 страниц формата А-3, продает свои газеты по 3 сомони, что не всем по карману. Это обстоятельство тоже повлияло на снижение тиража газет.
Следует отметить, что в Индии ежедневная цветная газета, имеющая более 60 страниц, стоит от 5 до 10 центов. В столице Ирана и во всех провинциях газеты имеет одинаковую цену – 6 центов. Такая цена является доступным для многих читателей газет. Читать далее

Кинофестивали 7-уми байналхалқии «Дидор» оғоз гардид


img_0533
Имрӯз- 16 октябри соли 2016 дар Хонаи кинои ш. Душанбе (кинотеатри Зебуннисо) Кинофестивали 7-уми байналхалқии «Дидор» бо намоиши филми «Братан»-и коргардони шодравон Бахтиёр Худоназаров оғоз гардид. Ин синамобазм ба хотири коргардони шинохтаи тоҷик, ки соли гузашта дар 50-умин баҳори умраш дунёро падруд гуфт, эҳдо мегардад. Дар доираи озмуни фесттивал филмҳои ҳуҷҷатӣ, бадеӣ ва аниматсионӣ аз Арманистон, Афғонистон, Гурҷистон, Қирғизистон, Озорбойҷон, Русия, Эрон, Қазоқистон, Муғулистон ва ғайра намоиш дода мешавад. Озмунро Низом Қосим — раиси Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон, Ризо Киёниён – ҳунарпешаи кино ва театри Эрон ва Латика Падгаонкар, нависанда ва тарҷумон аз Ҳиндустон доварӣ мекунанд. Кинофестивал то 20 октябр идома меёбад.

Сафари кӯҳҳои Фон


Qullai Mirali
Сафари кӯҳҳои Фон
Очерки сафарӣ
Чанд сол буд, ки орзуи сафари Кӯли Калони шаҳри Панҷакентро доштам. Инак, охири моҳи июли соли равон чунин имконият даст дод. Дотсенти факултаи фалсафаи Донишгоҳи миллии Тоҷикистон Мастон Умедов дар қатори ҳамкоронаш ману устодони факултаи журналистикаи ҳамин донишгоҳ, дотсентон Дӯстмурод Бобоев ва Сӯҳроби Мирзоалиро ба сайри Кӯли Калон даъват кард. Ҷамшеди Сабоҳиддин, собиқ шогирдамон, ки дар шаҳри Душанбе дар ҳамсоягии мо зиндагӣ дошт, аз ин нияти мо огоҳ шуда, хоҳиши ба мо роҳбалад шуданро кард. Ӯ зодаи деҳаи Артучи Панҷакент мебошад ва Кӯли Калон дар ин мавзеъ ҷойгир аст. Мо бо дилу ҷон ба ин розӣ шудем. Зеро Мастон ҳамкоронашро аввал ба деҳаи Рукнобод (собиқ Шӯрча), ба хонаи волидонаш даъват карда буд. Онҳо рӯзи 22 июл озими Кӯли Калон мешуданд. Мо барои ӯро ташвиш надодан тасмим гирифтем, ки худ то деҳаи Артуч биравем ва шабро он ҷо гузаронида, субҳ ба Кӯли Калон равон шавем.
Ҳамин тавр, мо субҳи 21 июли соли 2016 аз Душанбе баромадем ва нисфирӯзӣ ба деҳаи Рукнободи Панҷакент расидем. Аз ин ҷо, аз роҳи калон ба чап гашта мебояд ба ҷануб, ба деҳаи Панҷрӯди ҷамоати деҳоти Рӯдакӣ рафт, ки то он ҷо тақрибан 17 километр масофа аст. 12 июли соли 2012 мо барои зиёрати мазори устод Рӯдакӣ ба деҳаи Панҷруд сафар карда будем. Бинобар ин роҳ бароямон шинос аст. Роҳи мазкур то оромгоҳи маликулшуаро асфалтпӯш бошад ҳам, ҷо-ҷо дар селроҳаҳо хароб шудааст. Деҳаҳои Зери Ҳисор, Кулолӣ ва Панҷрӯд паси ҳам дар шарқи ҳамдигар ҷойгир буда, бо ҳам пайвастанд. Маркази ҷамоат дар деҳаи Кулолӣ ҷойгир аст. Аз Панҷрӯд то деҳаи Артуч, ки дар шарқ ҷойгир мебошад, тақрибан 5 километр роҳи сангпӯш аст, ки чанд сол пеш селу обхезӣ вайрон карда буд.
Моро дар деҳаи Артуч падари Ҷамшед, раиси хоҷагии деҳқонии «Артуч», зиёии асил Сабоҳиддин Элбоев меҳмондорӣ кард. Сари дастурхон то дер дар бораи вазъи деҳот, хоҷагии кишоварзӣ суҳбат кардем. Читать далее

Фазилатҳои моҳи шарифи Рамазон


alloh
Памфлет

Субҳи рӯзи якуми моҳи шарифи Рамазон аз кор ҷавоб гирифта, барои аз муоинаи техникии солона гузаронидани автомобилам ба Бунгоҳи муоинаи техникӣ рафтам. Навбатам дуюм буд, яке аз кормандон гуфт, ки автомобилро дар назди хати муоина гузорам ва каме интизор шавам. Баъди 5 дақиқа ӯ аз ман калиди мошинро гирифта, гуфт:
— Ако, хоҳиш, шумо ба назди ходимони мо, ба касса равед ва ҳаққи хизматро пардозед, то ин вақт мо автомобилатонро муоина мекунем.
Ман «хуб» гуфта, аз паси иҷрои расмиёти муоинаи техникӣ шудам. Ба касса омада, ҳаққи муоинаи техникӣ, суғуртаи давлатӣ ва корти экологияро пардохтам. Пас аз ин ба ман гуфтанд, ки ба саҳни ҳавлӣ баромада, дар соя нишинам, худашон ҳуҷҷатҳоро оварда ба ман медиҳанд. Ба ростӣ, ҳайрон шуда ба берун баромадам ва дар хараке, ки солҳои қаблӣ набуд, интизор нишастам.
Корафтодае ба наздам омада нишаст ва бо ӯ дар бораи автомобилҳо ба чақ-чақ даромадем. Аз байн ним соат ҳам нагузашта буд, ки як нафар масъули Бунгоҳи муоинаи техникӣ маро суроғ карда, ҳуҷҷатҳоямро оварда дод:
— Марҳамат, ҳуҷҷатҳоятонро гиред. Автомобили шуморо аз муоинаи техникӣ гузаронидем. Ҳеҷ камбудие нест. Хуш бошед, — гуфт ӯ.
Ман ҳайрон ҳуҷҷатҳоро аз дасти ӯ гирифтам ва сӯи мошинам равон шудам. То ҳол бовар намекардам, ки аз ман ягон сомонӣ ҳам зиёд аз тарофаи муоинаи техникӣ нагирифтанд. Ҳар сол ин ҷо новобаста аз камбудие надоштани автомобил аз муоинагарон сар карда, то кассиру кормандони БДА бо ҳар баҳона дар умум камаш сад сомонӣ чойпулӣ меканданд. Читать далее