ХУДСОНСУРӢ МУШКИЛОТИ ОЗОДИИ СУХАН ДАР ВАО



ХУДСОНСУРӢ МУШКИЛОТИ ОЗОДИИ СУХАН ДАР ВАО

Муқимов М. А., профессори
кафедраи журналистикаи байналхалқии
Донишгоҳи миллии Тоҷикистон

Тибқи санадҳои байналхалқӣ ҳақиқатнигорӣ, воқеиятнигорӣ, адолат, гуногунандешӣ ва эҳтироми ҳуқуқи инсон – принсипи асосии фаъолияти ВАО ва журналистон ба ҳисоб мераванд. Бинобар ин пахши иттилои воқеиву беғараз усули асосии фаъолияти журналистон мебошад. Вале, ин усули фаъолият на ҳамеша дар расонаҳои Тоҷикистон риоя мешавад.
Дар солҳои истиқлолият дар Тоҷикистон нашрияҳои зиёде арзи ҳастӣ карданд. Ба ҳисоби миёна имрӯз дар ҷумҳурии мо зиёда аз 600 номгӯи рӯзномаву маҷаллаҳо сабти ном шудаанд. Албатта, на ҳамаи онҳо чоп мешаванд, аммо як шумораи муайян дар маркази ҷумҳурӣ мунтазам ба табъ мерасанд. Вале муҳтавои аксари онҳо ба талаботи хонандагон ҷавобгӯ нест. Махсусан муҳтавои барномаҳои радиову телевизион ва нашрияҳои иҷтимоӣ-сиёсӣ созгори воқеият нестанд. Ҳоло ягон радиову телевизион ва нашрияи чӣ давлатӣ ё чӣ хусусие нест, ки сад дар сад ормонҳои мардумро пайгирӣ кунад. Бештар дар ин расонаҳо тавсифи дурӯғин, тиҷорат ва тарғиби ҳадафнок ҷойи рисолати аслии журналистикаро гирифтааст.
Ҳанӯз 5 марти соли 2013 раиси вақти Иттифоқи журналистони Тоҷикистон Акбаралӣ Сатторов дар табрикоти худ бахшида ба Рӯзи матбуоти тоҷик аз мавҷудияти маҳдудияти озодии сухан дар ҷумҳурӣ изҳори нигаронӣ карда буд. Ба қавли ӯ пайваста бастани сомонаҳо, ба додгоҳ кашидани журналистон ва баъзе аз расонаҳо аз ин далолат мекунанд.
Ба қавли Акбарали Сатторов имрӯз журналистони кишвар ба буҳрони эътимод гирифтор шудаанд [1] ва мардум ба маводи ВАО эътимод надорад. Албатта, сабаби асосии ин ҳолат ба сонсуру худсонсурии ВАО иртибот мегирад. Яъне ВАО воқеиятро ба мардум намегӯяд ва мардум дигар ба он эътимод намекунанд. Читать далее

Реклама

МО ХУШБАХТИ ҶАҲОН



МО ХУШБАХТИ ҶАҲОН
Памфлет

Дар Рӯзи байналмилалии хушбахтӣ – 20 март бахши умури ҷустуҷӯи роҳи босуботи Созмони Милали Муттаҳид рӯйихати дараҷаи хушбахтии мардумони кишварҳо (The World Hapiness Report)-ро нашр кард. Дар ин раддабандии 156 кишвар Финландия бо 7,63 хол хушбахттарин давлати олам номбар шудааст. Дар ҷойи дуввум Норвегия, баъдан Дания, Исландия ва Шветсария кишварҳои хушбахт эълон шуданд. Русия аз ҷиҳати хушбахтӣ даҳ зина поён рафта, ҷойи 59-умро соҳиб шудааст. Тоҷикистони мо дар ин раддабандӣ дар ҷойи 74-ум қарор гирифтааст, ки ба назари банда воқеият надорад ва бахилону ҳасудон дидаву дониста, холи моро кам нишон додаанд.
Ногуфта намонад, ки ин 7-умин гузориши СММ дар ин мавзӯъ буда, ҳисоботи аввал моҳи апрели соли 2012 ба нашр расидааст. Бинобар ин, гумон мекунам, ки онҳо ҳоло дар ин кор таҷрибаву малакаи зиёд надоранд ва иштибоҳ карданашон мумкин аст.
Аз ҷониби дигар, хабари мазкурро сомонаи Радиои «Озодӣ» (https://www.ozodi.org/a/29831835.html) паҳн кардааст, ки ба дуруст буданаш кам бовар дорам. Зеро ин радиои тарғиботии ИМА худро бо беғараз набуданаш кайҳо бадном кардааст. Ва билохира вай ҳамеша аз камбудиҳо ҳарф зада, пешравиҳоро нодида мегирад.
Ба навиштаи сомонаи «Озодӣ» барои мушаххас кардани хушбахтӣ шаш нишондиҳанда: тавлиди нохолиси дохилӣ бар сари аҳолӣ, дарозии умр, саховатмандӣ, пуштибонии иҷтимоӣ, озодӣ ва таъсири фасодкорӣ дар қабули қарорҳои ҳаётан муҳим ба назар гирифта мешавад. Ҳар як омил аз рӯи ҷадвали 10-холӣ арзёбӣ шуда, баъдан ҳисоби миёна барои кишвар муайян мегардад.
Бояд гуфт, ки шохисҳои номбаршуда аз қабили тавлиди нохолиси дохилӣ бар сари аҳолӣ сол то сол рӯ ба афзоиш дорад. Дар дарозумрӣ ҳам солҳои наздик мо метавонем бо Ҷопон сабқат бикунем. Аллакай як гурӯҳи пиронсолони мо ба ин кишвари офтобхез рафта, таҷрибаи дарозумрии онҳоро омӯхта, омаданд. Акнун онҳо талош доранд, ки шароитҳои Ҷопонро барои пиронсолон дар кишварамон роҳандозӣ намоянд. Читать далее

МАГАР ЧОПЛУСӢ ОИНИ ҶАВОНМАРДИСТ?!



МАГАР ЧОПЛУСӢ ОИНИ ҶАВОНМАРДИСТ?!

Дар замони шӯравӣ, ҳангоми дар риштаи иқтисодӣ таҳсил карданам, ҳаҷвияе бо номи «Муносибат» навишта будам, ки дар рӯзнома чоп шудааст. Муҳтавои ҳикоя он буд, ки бо шунидани овозаи мудири шуъба таъин шудани ман муносибати ҳамкорон ба куллӣ тағйир ёфт. Махсусан муносибати кормандони шуъба 180 дараҷа дигар шуд: ба ман хушомад мезаданд, кӯшиш мекарданд, ки мақбулам бошанд. Ҳатто духтарони танноз, ки саломамро базӯр алейк мегирифтанд, акнун мафтуни банда буданд. Воқеан ҳам, маро мудир таъин карданд, вале мудири шуъбаи дигар.
Бо шунидани ин хабар тарбузи чоплӯсон аз бағалашон афтид, зеро аз ман ба онҳо манфиате намерасид. Он замон ҳам чоплӯсу тамаллуқкорон буданд. Вале теъдодашон ангуштшумор. Он вақт мардум ба чунин тоифа бо нафрат менигаристанд, эҳтиромашон намекарданд.
Бо гузашти қариб 40 сол ин муҳтавои ҳаҷвияи ман дар ҷомеаи имрӯзаи мо характери оммавӣ гирифтааст. Ба куҷо нигарӣ, тамаллуқу чоплусӣ ба назар мерасад. Хушомадгӯён аз бригадир то ба вазир тамаллуқу чоплусӣ мекунанд. Зеро аксаран бо хушомаду чоплусӣ мехоҳанд пеши роҳбарон худро ширин бикунанд ва ба ивазаш манфиате бигиранд. Ман худ борҳо дидааму шунидаам, ки роҳбари чун хас арзиш надоштаро мадҳ хонда, ба осмони ҳафтум мебардоранд. Ва тавсифшаванда бовар мекунад, ки дар ҳақиқат аз ӯ бузургтар касе нест, вай нобиғаи замон аст. Албатта, ин таърифу тавсиф ва чоплусӣ беҳуда нест. Ҳадаф роҳ ёфтан ба дастархони роҳбар ва дар сояи вай бемалол ҷиғилдону киса пур кардан аст. Читать далее

ДАСТРАСӢ БА ИТТИЛОИ ВОҚЕӢ ВА БЕҒАРАЗ ДАР РАСОНАҲОИ БАЙНАЛХАЛҚӢ



ДАСТРАСӢ БА ИТТИЛОИ ВОҚЕӢ ВА БЕҒАРАЗ ДАР РАСОНАҲОИ БАЙНАЛХАЛҚӢ

Муқимов М. А., профессори
кафедраи журналистикаи байналхалқии
Донишгоҳи миллии Тоҷикистон

Тибқи санадҳои байналхалқӣ ҳақиқатнигорӣ, воқеиятнигорӣ, адолат, гуногунандешӣ ва эҳтироми ҳуқуқи инсон – принсипи асосии фаъолияти ВАО ва журналистон ба ҳисоб мераванд. Бинобар ин пахши иттилои воқеиву беғараз усули асосии фаъолияти журналистон мебошад. Вале, ин усули фаъолият на ҳамеша дар расонаҳои байналхалқӣ риоя мешавад. Масалан, агар фаъолияти мазкур дар расонаҳои дохилии ИМА талаб карда шавад ҳам, вақте ки пахши иттилоъ ба хориҷа сурат мегирад, ин усулҳои асосии фаъолияти журналистӣ фаромӯш мешаванд ва манфиати миллӣ боло мегирад. Махсусан ин амал дар расонаҳои ИМА, ки ба хориҷа тарғибот мебаранд, рӯшан ба назар мерасад.
Таърихи ВАО-и байналхалқии ИМА расман аз 24-уми феврали соли 1942, вақте ки Радиои «Садои Америка» ба пахши барномаҳояш ба забони немисӣ шурӯъ кард, оғоз мешавад. Агарчӣ ҳанӯз соли 1924-ум аз ИМА барои кишварҳои Америкаи Ҷанубӣ ба забони испанӣ барномаҳои радиоӣ пахш карда мешуданд [4, с. 15]. Воқеан, ИМА аз ҷумлаи кишварҳоест, ки тавассути дастгоҳҳои тарғиботиаш ба мисли Телевизион ва радиои «Садои Америка», Телевизиони «Ал-Ҳурра», Радиои «Сава» (барои кишварҳои Шарқи Наздик ва Африкаи Шимолӣ), радио ва телевизиони «Мартӣ» (барои Куба), Радиои «Аврупои озод»/«Озодӣ», Радиои «Осиёи озод» ба 61 забони миллӣ ва ба 125 кишвари дунё ҷанги иттилоотии густурда мебарад [8, с. 267].
Расонаҳои мазкур аз ҷониби Оҷонсии ИМА оид ба ВАО-и глобалӣ — (USAGM), ки аз соли 1995 то 22 августи соли 2018 Шӯрои идораи пахши барномаҳо — BBG ном дошт, идора карда мешавад. Буҷаи Оҷонсии ИМА оид ба ВАО-и глобалӣ дар соли 2018 ба 685 миллиону 154 ҳазор доллар баробар буд.
Радиои «Аврупои озод»/«Озодӣ» як бахши Оҷонсии ИМА оид ба ВАО-и глобалӣ буда, ба манфиати сиёсати ин кишвар хизмат мекунад. Буҷаи радиои мазкур барои соли 2018 99 миллиону 600 ҳазор долларро ташкил дода буд [3].
Тибқи маълумоти расмӣ феълан РАО/РО ба 23 мамлакат бо 25 забон барномаи радиоӣ ва телевизионӣ пахш мекунад. Барномаҳо ба тариқи мавҷ ва Интернет ба мухотабон пешниҳод мешаванд. Ҳоло дар РАО/РО 400 журналист ва 750 мухбири ғайриштатӣ фаъолият мекунад. Штаб-квартираи радиои мазкур дар шаҳри Вашингтон ва маркази пахши барномаҳояш дар шаҳри Прагаи Ҷумҳурии Чехия ҷойгир аст. Ҳамчунин радио 17 бюрои минтақавӣ дорад. Читать далее

Ҷовид Муқим: журналист бояд ба касе хизмат накунад, озод бошад!



Ҷовид Муқим: журналист бояд ба касе хизмат накунад, озод бошад!
Дар арафаи Рӯзи матбуоти тоҷик бо Ҷовид Муқим журналист, публитсист, нависанда ва профессори Донишгоҳи миллии Тоҷикистон суҳбати ихтисосӣ анҷом додем ва он манзури шумост.

ГУФТОРИ АВВАЛ
«Онҳо аз мо нестанд»
Бисёр бад аст, вақте ки аз як ҳаво нафас мегирем, аммо аз он сӯ садое меояд: «Онҳо аз мо нестанд».
(Аз қайди роҳ)

— Таърифҳои зиёде ҳастанд, ки мафҳуми журналистро мефаҳмонанд, мехостем бифаҳмем, ки профессор Ҷовид Муқим журналистро чӣ гуна таъриф медиҳад.
— Журналист нафарест, ки барои беҳбудии ҷомеа умрашро сарф карда, пайи ислоҳи камбудиҳои ҷойдошта мешавад ва манфиати миллиро аз манфиати шахсиаш боло мегузорад. На ҳар нафаре, ки барои пулкоркунӣ ба идораи ВАО меравад, журналисти асил аст. Ба қавли устоди шодравон, профессор Асадулло Саъдуллоев «Корманди матбуот ва ё радиову телевизион зиёданд, вале журналисти ҳақиқӣ ангуштшумор».
— Чаро як қисми мардум журналистонро дӯст медоранду онҳоро истифода кардан мехоҳанд ва қисми дигар бошанд, онҳоро бад мебинанд?
— Пӯшида нест, аксари қудратмандон мехоҳанд, ки ВАО ва журналист ба онҳо хизмат карда, матфиатҳои ин тоифаро ҳимоя намояд. Дар баробари ин, ҳастанд нафароне, ки онҳоро бад мебинанд. Ва ҳатто дар мушкилоти ҷомеа журналистонро гунаҳкор медонанд. Гӯё, ки журналистон мушкилотро расонаӣ намуда, дарди сар эҷод кардаанд. Ҳол он ки мушкилотро журналистон ба вуҷуд наовардаанд, онҳо воқеиятро мегӯянд, то мушкилот ҳал гардад. Ба назари баъзе аз мансабдорон агар мушкилот расонаӣ нашавад, пас ин мушкилот вуҷуд надорад. Магар метавон офтобро бо доман пӯшонид?! Мутаассифона, онҳо дар симои журналистони асилу ҳақгӯй душман мебинанд, вале тавсифгари тамаллуқкору чоплӯсро дӯст медоранд. Ҳол он ки дӯст гӯяд табарвор, душман гӯяд шакарвор.
— Журналист кай метавонад пурра ба халқу ватан хизмат кунад?
— Ҳамон вақте ки побанди касе, гурӯҳе, ҳизбе, вазорате, ташкилоте набошад. Журналисти воқеӣ нафаре шуда метавонад, ки сидқан Худову Ватан дошта, ба манфиати миллӣ эҳтиром гузорад.
— Ҳанӯз чанд сол пеш Шумо аз вуҷуд надоштани ҳамрайъии касбӣ миёни журналистонамон шиква карда будед, лутфан бигӯед, ки ҳоло ҳам ба ҳамон назар ҳастед?
— Бале. Дар Тоҷикистон ҳамрайъии касбӣ вуҷуд надорад. Аввалан, бояд гуфт, иқтисоди бозорӣ аст, ки миёни нашрияҳо рақобатро ба вуҷуд овардааст ва аз баста шудани нашрияи дигаре рақибон ба ҷойи ҳамрайъӣ хурсанд мешаванд. Дуввум, дар мо созмони воқеӣ ва озоде нест, ки журналистонро ба ҳамрайъии касбӣ даъват кунад. Ин боис гаштааст, ки журалистон дар ҷомеа аз ҳама табақаи ҷабрдида ва камҳимояшаванда гарданд.
— Кор дар расонаҳо хориҷӣ барои журналистони мо хуб аст ё бад?
— Ҳам хубу ҳам бад. Хуб барои он ки расонаҳои хориҷие, ки имрӯз дар мо намояндагии худро доранд ба журналистон маоши нисбатан хуб медиҳанд ва дар шароити имрӯз як журналист метавонад ҳадди ақал беқарз зиндагӣ кунад. Аммо тарафи манфии кор дар он аст, ки журналистони мо маҷбур мешаванд дар ҷойи аввал манфиати хоҷаҳои худро гузоранд.
— Оё дар журналистика метавон бо тақлид “ман”-и хешро ёфт?
— “Ман”-и худ аз навиштани «ман» ҳосил намешавад. Барои ин шабу рӯз бояд заҳмат кашид, то маҳбуби мардум гардӣ. Бо жожгӯиву тавсифи дурӯғин ва тақлидкорӣ ба нафаре наметавон гули сари сабад бошӣ. Мутаассифона, дар расонаҳои мо тавсифгарону тақлидкорон зиёд шудаанд. Тақлидкунандагон вақти худро сарфи кори беҳуда мекунанд ва онҳоро дар аслашон намешиносанд.
— Журналисти роҳгумзада метавонад роҳкушо бошад?
— Мумкин дар дигар соҳаҳо як роҳгумзада роҳкушои дигарон шавад. Бо он сабаб, ки дигарон хатои ӯро дида, онро такрор намекунанд, вале ба ҳеҷ ваҷҳ журналисти роҳгумкарда, ситораи қутб буда наметавонад, зеро вай бо дурӯғгӯӣ ва рафтори ноҷояш пеши мардум беобрӯ шудааст. Барои роҳнамо будани журналист ӯ бояд поку бовиҷдон ва инсони намунавӣ бошад.
— Журналист ва вазифа, ин ду калима бо ҳам созиш карда метавонанд?
— Ман ба он назар ҳастам, ки журналисти асил ҳаргиз аз паси вазифа намегардад ва вазифахоҳу мансабталаб нест. Нафароне, ки вазифа гирифтанду гирифтанианд мисли дигар мансабдоронанд, мактабу оини ҳамаи мансабхоҳон як аст. Онҳо аз тоифаи мо нестанд. Читать далее

ТАРҒИБОТИ РАСОНАҲОИ ЭЛЕКТРОНИИ ИМА БА ҶУМҲУРИИ КУБА



ТАРҒИБОТИ РАСОНАҲОИ ЭЛЕКТРОНИИ ИМА БА ҶУМҲУРИИ КУБА

Муқимов М. А.
Донишгоҳи миллии Тоҷикистон

Дар амалӣ кардани ҳадафҳои геополитикӣ нақши воситаҳои ахбори омма зиёд аст. Зеро тавассути ВАО таъсири иттилоъ ба ташаккули инсон ва тафаккури он самараноктар сурат мегирад. Тафаккури инсон чунин сохта шудааст, ки вай иттилоъро қабул карда, бо таъсири вай дар баъзе ҳолатҳо худ куллан тағйир меёбад [4, с. 4]. Ин дар ҳолест, ки як иттилоъ созанда асту иттилои дигар сӯзанда. Иттилои созанда нерӯи пешбаранда дорад. Иттилои дурӯғ ва барои тахрибкорӣ истифодашаванда метавонад ҷомеаро аз раванди табиии пешрафташ берун бикунад.
ИМА аз ҷумлаи кишварҳоест, ки тавассути дастгоҳҳои тарғиботиаш ба мисли Телевизион ва радиои «Садои Америка», Телевизиони «Ал-Ҳурра», Радиои «Сава» (барои кишварҳои Шарқи Наздик ва Африкаи Шимолӣ), радио ва телевизиони «Мартӣ» (барои Куба), Радиои «Аврупои озод»/«Озодӣ», Радиои «Осиёи озод» ба 61 забони миллӣ ва ба 125 кишвари дунё ҷанги иттилоотии густурда мебарад [3, с. 267].
Идораи пахши барномаҳо барои Куба як бахши Оҷонсии ИМА оид ба ВАО-и глобалӣ буда, ба манфиати сиёсати ин кишвар хизмат мекунад. Идораи пахши барномаҳо барои Куба дар шаҳри Майамии иёлоти Флорида ҷойгир буда, фаъолияти радио ва телевизиони «Марти»-ро назорат мекунад. Шабакаи мазкур маркази чандрасонаии иттилоотӣ ва таҳлилӣ буда, барои бурдани тарғибот ба Ҷумҳурии Куба таъсис ёфтааст. «Ин амал тавассути пахши барномаҳо аз тариқи телевизиони моҳворавӣ, мавҷи радиоии кӯтоҳу миёна, флежкаҳои иттилоотӣ, дискҳои DVD, матни SMS, номаҳои электронӣ, платформаи онлайнии martinoticias.com ва ғайра сурат мегирад» [16].
Бояд гуфт, ки аз солҳои аввали таъсиси Идораи пахши барномаҳо барои Куба то имрӯз он дар ҳамдастӣ бо мухолифини Ҳукумати Ҷумҳурии Куба фаъолият мекунад. Читать далее

МУТОБИҚАТИ ҚАБУЛИ ДОНИШҶУЁН БА ТАЛАБОТИ ОМОДА КАРДАНИ КАДРҲОИ ЖУРНАЛИСТӢ



МУТОБИҚАТИ ҚАБУЛИ ДОНИШҶУЁН БА ТАЛАБОТИ ОМОДА КАРДАНИ КАДРҲОИ ЖУРНАЛИСТӢ

Ҷовид Муқим, профессори кафедраи
журналистикаи байналхалқии ДМТ

20 феврали соли равон Пешвои миллат, Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон ҳангоми вохӯрӣ бо кормандони ВАО-и давлатӣ таваҷҷуҳи кормандони шабакаҳои телевизионию радиоиро ба як қатор камбудиву мушкилоти ҳалталаб ҷалб карда, аз ҷумла таъкид доштанд, ки омӯзиш ва тарбияи мутахассисони касбӣ то ба ҳол натиҷаҳои дилхоҳ надода истодааст [3].
Ин эроди сарвари давлат ҳақиқат буда, ба мушоҳидаҳои шахсии ин ҷониб низ коҳиш ёфтани сатҳи донишомӯзии воқеии касбии донишҷӯёни риштаҳои рӯзноманигорӣ ба назар мерасад. Масалан, аз мушоҳидаҳои шахсӣ чунин ба назар мерасад, ки агар даҳ сол қабл ҳудуди 35-40 дар сади хатмкардаҳои факултаи журналистикаи ДМТ қобилияти эҷодии дар расонаҳо кор карданро дошта бошанд, пас имрӯз ин нишондиҳанда ҳамагӣ 10 -15 фоизро ташкил медиҳад.
Албатта, коҳиш ёфтани сатҳи омода кардани рӯзноманигорон омилҳои объективӣ ва субъективии худро дорад, ки на ҳамеша аз муассисаҳои таълимӣ вобаста аст. Масалан, якум, сатҳи пасти дониши довталабон ҳангоми дохил шудан ба макотиби олӣ ва дуюм, аксаран ба таври шартномавӣ сурат гирифтани таҳсил дар тахассусҳои рӯзноманигорӣ мебошад.
Бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Эмомалӣ Раҳмон аз 10-уми феврали соли 2014, № 138 Маркази миллии тестии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таъсис дода шуд. Аз ҳамон сол ба ин ҷониб имтиҳони дохилшавӣ дар тахассуси рӯзноманигории макотиби олии Тоҷикистон тавассути тест гузаронида мешавад. Довталабони ҳамаи гурӯҳҳои ихтисосҳо дар қисми А имтиҳонҳои умумии забони тоҷикӣ, математика, таърихи халқи тоҷик, асосҳои давлат ва ҳуқуқ, дар қисми Б – имтиҳони ихтисос аз ҷумла, тахассусҳои рӯзноманигорӣ аз фанҳои забон ва адабиёти тоҷик, таърих, забони хориҷӣ месупоранд [2]. Албатта, ин шакли қабули донишҷӯён шаффофияти имтиҳонсупорӣ ва қабули донишҷӯёнро таъмин менамояд. Вале ин шакли имтиҳонгирӣ дар асл дониши воқеии довталабонро собит намекунад. Зеро аксари довталабон посухи суолҳоро азёд кардаанд, вале моҳияти мавзӯъро сарфаҳм намераванд. Ҳамин аст, ки баъзан ба таҳсил онҳое фаро гирифта мешаванд, ки барои идомаи таҳсил дар ин бахш дониши казоӣ надоранд. Читать далее